Rozważania Miłość Modlitwy Czytelnia Źródełko Pomoc Duchowa Relaks Download Cuda Opowiadania Perełki
Przysłowia - źródło wiedzy o dawnej polszczyźnie

     Przysłowia są bardzo interesującym typem konstrukcji językowych. W związku z tym, że niemała ich część powstała nawet kilkaset lat temu, są one znakomitym źródłem wiedzy o dawnej polszczyźnie, a także o obyczajach, wierzeniach oraz realiach życia Polaków w minionych stuleciach. I choć wiele przysłów jest dla dzisiejszych użytkowników polszczyzny zupełnie nieczytelnych ze względu na zawarte w nich archaiczne formy językowe, choć wiele nie przystaje do naszych realiów, choć wiele opisuje świat w kategoriach, które nie wytrzymują konfrontacji ze współczesną wiedzą naukową, to niewątpliwie warto je poznawać. Na marginesie dodam, że badaniem przysłów - ich etymologii, pierwotnych oraz wtórnych znaczeń, porównywaniem przysłów z różnych języków itp. - zajmuje się nauka zwana paremiologią.

     Nie da się, rzecz jasna, stwierdzić, od kiedy przysłowia są obecne w polszczyźnie, znana jest natomiast data wydania pierwszego zbioru polskich przysłów. Tom zatytułowany Proverbiorum polonicorum, zawierający 1800 polskich przysłów oraz ich łacińskie odpowiedniki, opublikował w 1618 r. Salomon Rysiński. Dzieło to zyskało dużą popularność i było wielokrotnie wznawiane; jego drugie wydanie, tym razem pod tytułem "Przypowieści polskie", ukazało się już w 1619 r. Jak widać, w polszczyźnie tamtych czasów przysłowia nazywano przypowieściami, później także porzekadłami. Terminu przysłowie w druku po raz pierwszy użył Andrzej Maksymilian Fredro, autor zbioru "Przysłowia mów potocznych" wydanego w 1658 r.

     Dziś za przysłowie najczęściej uznaje się krótkie, utrwalone zdanie zaczerpnięte ze źródeł ludowych lub literackich, wyrażające jakąś myśl ogólną, wskazówkę lub przestrogę. Przysłowia często skonstruowane są na zasadzie paralelizmu (np. Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie), często też zawierają rymy wewnętrzne (np. Nikt nie broni wesołości, byle była w poczciwości). Na określenie takich konstrukcji niekiedy wymiennie stosuje się też terminy po wiedzenie ip orzekadło.

     Przysłowia opisują niemal wszystkie sfery ludzkiego życia. W polszczyźnie szczególnie liczne są te, które dotyczą pogody. Przyczyna tego jest oczywista: w kulturze w przeważającej mierze agrarnej, w której od pogody zależały plony, a więc nie tylko majątek, lecz także wręcz byt rodzin i całych społeczności, przewidywanie pogody i odpowiednie planowanie prac polowych były niezwykle ważne. To dlatego wiele prawidłowości pogodowych, które nasi przodkowie obserwowali przez lata, zostało przez nich opisanych w postaci przysłów, przekazywanych kolejnym pokoleniom.

     Wśród przysłów pogodowych istnieje liczna grupa powiedzeń mówiących o tym, że pogoda w danym dniu zapowiada określoną pogodę w innym dniu czy okresie. Oto kilka przykładów: Adam i Ewa pokazują, jaki styczeń i łuty po nich następują; Bartłomiej zwiastuje, jaka jesień następuje; Czterdziestu męczenników jakich, czterdzieści dni będzie takich; Dzień Sylwestrowy pokaże czas lipcowy; Gdy Boże Narodzenie zielone, to Wielkanoc biała; Gdy Narodzenie Maryi pogodne, to będzie tak cztery tygodnie; Gdy święty Piotr z Pawłem płaczą, to ludzie przez tydzień słońca nie zobaczą; Gdy Wielki Piątek ponury, Wielkanoc będzie bez chmury; Jakie Zwiastowanie, takie Zmartwychwstanie; Gdy w Boże Narodzenie pogodnie, będzie tak cztery tygodnie; Kiedy na Barbarę gęś chodzi po lodzie, to będzie Boże Narodzenie po wodzie; Kiedy Gody mróz zaczyna, na Wielkanoc chlapanina.


dr Tomasz Korpysz


Tekst pochodzi z Tygodnika

14 luty 2016


Niemiecki współczesny słownik tematyczny Niemiecki współczesny słownik tematyczny
Florent Gabaude, Frederique Mengard, Sibylle Nowag
Dla uczniów i studentów: nauka nowego słownictwa (ogólnego i specjalistycznego), wzbogacenie i poszerzenie już opanowanego słownictwa, wiadomości kulturoznawcze. Dla samouków: pozwala powtórzyć całą leksykę lub wybrane dziedziny, przygotowuje do konwersacji w środowisku niemieckojęzycznym... » zobacz więcej


   


Wasze komentarze:

Brak komentarzy



Autor

Treść




[ Powrót ]
 
Daj plusika:
[ Strona główna ]
 Partnerzy medialni:

O stronie... | Ogłoszenia | Konkurs | Wspomóż nas | Polityka Prywatności | Reklama | Kontakt

© 2001-2017 Pomoc Duchowa
Portal tworzony w Diecezji Warszawsko-Praskiej