Rozważania Miłość Modlitwy Czytelnia Źródełko Pomoc Duchowa Relaks Download Cuda Opowiadania Perełki
Nie tylko afera i dżokej

     Spośród różnorakich zmian, jakim podlega polszczyzna, najbardziej widoczne są te, które dotyczą słownictwa. Wciąż pojawiają się nowe wyrazy i wyrażenia (kto jeszcze kilkanaście lat temu wiedział, co to jest interfejs1?), inne bezpowrotnie giną (np. najtyczanka, czyli 'lekka bryczka'), jeszcze inne zmieniają znaczenia. W tym trzecim przypadku niekiedy stare znaczenie znika bezpowrotnie (jak np. 'znajdujący się w jakimś miejscu, obecny gdzieś' - takie było dawne znaczenie przymiotnika przytomny), kiedy indziej funkcjonują obok siebie dwa znaczenia (np. pasjonat to dziś zarówno 'człowiek gwałtowny, łatwo wpadający w gniew; furiat, raptus', jak i 'człowiek bardzo czymś zainteresowany; miłośnik, hobbysta').

Niejednokrotnie we współczesnej polszczyźnie jakieś słowo ma tylko jedno znaczenie, ale w niektórych typach tekstów funkcjonuje jeszcze znaczenie dawne, które może zaskakiwać dzisiejszego czytelnika. Oto kilka przykładów.

     Rzeczownik afera dawniej używany był w znaczeniu 'sprawa do załatwienia, interes'. Później nastąpiło zawężenie tego znaczenia, pojawił się element negatywnego wartościowania i dziś afera to 'nieuczciwe, łamiące prawo przedsięwzięcie'.

     Dżokej jeszcze w XIX wieku oznaczał 'sługę jadącego na luźnym koniu lub w zaprzęgu, towarzyszącego panu jadącemu konno lub powozem'. Współcześnie słowem tym określamy wyłącznie 'zawodowego jeźdźca na wyścigach konnych', nastąpiła więc swoista specjalizacja znaczenia. Dzisiejszy powolny, czyli 'opieszały, ruszający się w wolnym tempie', pierwotnie znaczył: 'wypełniający czyjąś wolę, posłuszny, uległy'. Jak widać, słowo to pochodzi od rzeczownika wola, a nie, jak się powszechnie sądzi, od przymiotnika wolny.

     Landara to dziś 'coś dużego, ciężkiego, nieporęcznego'; znaczenie to jest pochodną dawnego: 'duża, ciężka, zwykle czteroosobowa kareta podróżna'.

     Przywołane przykłady to tylko garść wyrazów, które w tekstach dawnych, stylizowanych czy specjalistycznych funkcjonują w znaczeniach odmiennych od znaczeń obecnych we współczesnej polszczyźnie. Warto o tym pamiętać, by nie zastanawiać się np., dlaczego Hrabia z Mickiewiczowskiego „Pana Tadeusza" jeździ w otoczeniu dżokejów, a bohater, powiedzmy, powieści Reymonta cieszy się z udziału w udanej aferze. Warto też zaglądać do starych słowników, by poznawać interesujące procesy zmian znaczeniowych.


dr Tomasz Korpysz

Autor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW


Tekst pochodzi z Tygodnika

28 lutego 2010



   


Słownik współczesny angielsko-polski i polsko-angielski + CD Słownik współczesny angielsko-polski i polsko-angielski + CD
Praca zbiorowa
Ponad 66 500 słów i wyrażeń. 21 000 najczęściej używanych zwrotów i idiomów. Ponad 58 000 przykładów autentycznych zdań angielskich ilustrujących podane tłumaczenia. Informacje o Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. Bank funkcji językowych, zarys gramatyki angielskiej oraz spis skrótów SMS-owych i e-mailowych. Zestawienia wyrazów o podobnym brzmieniu lub pisowni, ale innych znaczeniach, tzw. false friends... » zobacz więcej

Wasze komentarze:

Brak komentarzy



Autor

Treść




[ Powrót ]
 
Daj plusika:
[ Strona główna ]
 Partnerzy medialni:

O stronie... | Ogłoszenia | Konkurs | Wspomóż nas | Polityka Prywatności | Reklama | Kontakt

© 2001-2018 Pomoc Duchowa
Portal tworzony w Diecezji Warszawsko-Praskiej