Kartki Miłość Modlitwy Czytelnia Źródełko Pomoc Duchowa Relaks Download Czat Opowiadania Perełki
Pół, półtora, półszósta

     Liczebnik pół jest chyba najczęściej używanym liczebnikiem ułamkowym. Jako samodzielna jednostka raczej nie sprawia on użytkownikom problemów (choćby dlatego, że jest nieodmienny), ale już połączenia, w których występuje, niejednokrotnie budzą różnego typu wątpliwości.

     Dawniej w polszczyźnie regularnie tworzono liczebniki złożone z pierwszym członem pól-: półtrzecia, półszósta itd. Współcześnie można je spotkać niemal wyłącznie w tekstach archaizowanych lub naukowych (przede wszystkim historycznych i językoznawczych). Nic dziwnego, że wielu Polaków źle je rozumie. Kiedy pytam studentów polonistyki o to, ile to jest półszósta, zwykle otrzymuję bardzo różne wartości: od 1/12 do 3... Tymczasem półszósta to 5,5 (a półtrzecia - 2,5). Zdziwionym taką odpowiedzią przypominam jedyny powszechnie dziś używany liczebnik z tej grupy:półtora, który przecież oznacza 1,5. Zwykle to nie wystarcza, więc i w tym miejscu krótko wytłumaczę pochodzenie formy półtora i pozostałych wyrazów z tej grupy.

     Odpowiednikiem współczesnego liczebnika drugi był niegdyś liczebnik wtóry, a jeszcze wcześniej - wtóry. To dlatego w języku funkcjonują między innymi wyrazy: powtórka,powtórzenie, wtórność czy wtorek - nazwa drugiego dnia tygodnia. Takie liczebniki porządkowe odmieniamy dziś jak przymiotniki (drugi, drugiego, drugiemu - jak: wysoki, wysokiego, wysokiemu), dawniej odmieniały się one jak rzeczowniki (wtóry, wtóra - jak pies, psa). W konsekwencji cyfrowemu zapisowi 1,5 odpowiadało wyrażenie jeden i pół wtóra. W związku z tym, że taka struktura była czytelna, zaczęto pomijać człon jeden, a z czasem zapisywać pozostałe wyrazy łącznie. Opuszczenie kłopotliwego w wymowie "w" było tylko kwestią czasu. I tak oto dziś, zamiast konstrukcji jeden i pół wtóra, używamy po prostu liczebnika złożonego półtora. Sądzę, że teraz jest już jasne, dlaczego półtrzecia to 2,5, apółszósta - 5, 5.

     Z liczebnikiem półtora wiąże się jeszcze jedna trudność. Otóż ma on również formę żeńską: półtorej. Jakie są zasady jej używania? Wbrew temu, na co wskazuje obserwacja typowych użyć, formy takie są bardzo proste. Formy półtora należy używać w odniesieniu do rzeczowników rodzaju męskiego i nijakiego, a formy półtorej - do rzeczowników w rodzaju żeńskim. Powinniśmy zatem mówić na przykład: półtora dnia, roku, chleba czy okna, alt: półtorej godziny, szklanki, mili czy porcji.

     To nie koniec problemów, jakie sprawiają niektóre wyrazy z członem pół, ale o innych napiszę w kolejnych tekstach. mówimy, że coś jest w powijakach, gdy chcemy podkreślić, że jest w fazie początkowej, dopiero się rozwija - tak jak niemowlę.


dr Tomasz Korpysz

Autor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW


Tekst pochodzi z Tygodnika

30 maja 2010


Sztuka uczenia się Sztuka uczenia się
Jorg Knoblauch
Wszystkie techniki przedstawione w tej książce to owoc kilkunastu lat doświadczeń. Nie ma tu sztucznych teorii. Czysta praktyka, przejrzystość i łatwość zastosowania... » zobacz więcej


   


Wasze komentarze:

Brak komentarzy



Autor

Treść




[ Powrót ]
 
Daj plusika:
[ Strona główna ]
 Partnerzy medialni:

O stronie... | Ogłoszenia | Konkurs | Wspomóż nas | Polityka Prywatności | Reklama | Kontakt

© 2001-2017 Pomoc Duchowa
Portal tworzony w Diecezji Warszawsko-Praskiej