Kartki Miłość Modlitwy Czytelnia Źródełko Pomoc Duchowa Relaks Download Czat Opowiadania Perełki
Kapłan - duchowy ojciec

     1. Kapłan - świadek Boga Ojca

     Kapłaństwo jest jedną z tych form ludzkiego życia i aktywności, która okazuje się potrzebna w każdej epoce i cywilizacji. Odpowiedzialny kapłan to świadek Boga, który jest miłością, który kocha każdego człowieka i który pozwala się nazywać ojcem, a nawet tatusiem (abba). Chrystus posyła swoich uczniów po to, by podejmowali funkcję duchowych ojców wobec spotykanych ludzi. Stawia im trudne wymagania. Mają kochać bardziej niż inni ludzie, aby umacniać ich w wierze, nadziei i miłości. Kapłaństwo - podobnie jak małżeństwo - nie jest zawodem lecz powołaniem, a ksiądz, który jest wierny wskazaniom Chrystusa, nie jest urzędnikiem lecz duchowym ojcem i przyjacielem. Kapłan rezygnuje z czegoś tak wspaniałego i wartościowego jak małżeństwo po to, by być do dyspozycji wszystkich ludzi, których spotyka. Rezygnuje z założenia własnej rodziny właśnie dlatego, aby łatwiej mu było traktować każdego człowieka jak swojego krewnego. Podstawowym zadaniem kapłana jest wspieranie rodzin, by były trwałe i szczęśliwe, gdyż to właśnie rodzina w największym stopniu decyduje o obliczu tej ziemi. Stwarza bowiem optymalne warunki, by nowy człowiek mógł przyjść na świat, by mógł odkryć swoją tajemnicę, by nauczył się kochać i by włączył się w historię zbawienia.

     Ksiądz wierny powołaniu i kompetentny to ktoś, kto komunikuje prawdę i miłość. To duchowy rodzic. To ktoś, kogo obrazowo można nazwać mamusio-tatusiem albo tatusio-mamusią. Ludzie, których wspiera, potrzebują bowiem jego stanowczości i twardości, która jest symbolem miłości ojcowskiej, a jednocześnie jego delikatności i ofiarności, która jest symbolem miłości macierzyńskiej. Ojcostwo biologiczne to przekazywanie życia fizycznego. Ojcostwo duchowe to pomaganie człowiekowi, by narodził się on dla swego człowieczeństwa, czyli by stał się w pełni człowiekiem, tym kimś jedynym na tej ziemi, kto potrafi myśleć i kochać i kto jest powołany do przyjaźni z Bogiem, świętości i zbawienia.

     Według różnych kryteriów można opisywać sposoby realizowania duchowego ojcostwa przez kapłana. Duszpasterz to Boży prorok, głosiciel Słowa Bożego i świadek Ewangelii, przewodnik wspólnoty parafialnej, szafarz sakramentów świętych, katecheta, ten, który przyprowadza ludzi do Chrystusa, jedynego Zbawiciela człowieka. W niniejszym opracowaniu posłannictwo księdza jako duchowego ojca ukazane zostanie według kryterium, jakim są podstawowe formy oddziaływania w relacjach międzyludzkich, a mianowicie wychowanie, profilaktyka, interwencja kryzysowa i terapia.

     2. Kapłan - wychowawca

     Podstawowe zadanie kapłana polega na wychowywaniu powierzonych sobie ludzi według zasad Ewangelii. Niepokojącym i groźnym zjawiskiem jest fakt, że obecnie wychowanie należy do najbardziej zaniedbanych sfer w rodzinie i społeczeństwie. Rodzice są często nieobecni, albo źle obecni w życiu własnych dzieci. Inni z kolei nie podejmują w sposób systematyczny i konsekwentny trudu wychowania. Zwykle zauważają swoje dzieci dopiero wtedy, gdy te wchodzą w poważny kryzys i gdy swoim zaburzonym zachowaniem głośno wołają o obecność czy pomoc. Podobnie w środowisku szkolnym nauczyciele coraz częściej skupiają się na profilaktyce i redukcji strat, a nawet próbują stawać się terapeutami dla swoich wychowanków. Zapominają wtedy o tym, że ich głównym zadaniem jest nauczanie i wychowanie młodego pokolenia. Mentalność reduktora strat i terapeuty jest słuszna w obliczu tych dzieci i młodzieży, którzy przeżywają kryzys. Jest natomiast fatalna w perspektywie wychowania, gdyż sprawia, że dorośli stawiają jedynie minimalistyczne cele w wychowaniu młodego pokolenia, poddają się zniechęceniu i negatywnym oczekiwaniom. Patrzą bowiem na wychowanka przez pryzmat jego zaburzonych rówieśników czy problematycznych starszych kolegów, a nie przez pryzmat jego własnych możliwości i aspiracji. Wszystko to sprawia, że "ideałem" pedagogicznym staje się obecnie wychowanek-średniak, który nie sprawia większych kłopotów w domu, szkole czy na ulicy. Tymczasem im bardziej w wychowaniu zadawalamy się minimalizmem i im bardziej ograniczamy się do redukowania strat, tym szybciej i tym większe będą konflikty i kryzysy, w które popadną nasi wychowankowie. Jest tu zatem analogia do coraz częściej praktykowanego w polskich szkołach zaniżania programu nauczania i równania w dół, co w dłuższej perspektywie prowadzi do zapaści intelektualnej młodego pokolenia. W wychowaniu bowiem obowiązuje zasada: kto wymaga od siebie i innych niewiele, ten nie osiągnie niczego.

     W tej sytuacji duszpasterz to ktoś, kto przypomina rodzicom, pedagogom i innym dorosłym, że ich pierwszym zadaniem w odniesieniu do młodego pokolenia jest mądre i odpowiedzialne wychowanie, a nie ograniczanie się jedynie do interwencji kryzysowej i redukowania strat. Jednocześnie ksiądz wierny swemu powołaniu to ktoś, kto dosłownie od rana do wieczora osobiście podejmuje trud kształtowania dojrzałego człowieka. To ktoś, kto pamięta, że jedynym rozsądnym punktem wyjścia w wychowaniu jest adekwatne rozumienie wychowanka. Nie jest to takie oczywiste dla wielu rodziców i nauczycieli, gdyż obecnie dominują naiwne i zawężone, ale ideologicznie "poprawne" wizje wychowanka jako kogoś wewnętrznie dobrego i harmonijnego, w którym wychowawca powinien dostrzegać jedynie jego pozytywy. Pedagogiczna "poprawność" oznacza też tendencję wychowawców do przesadnego skupiania się na cielesności, emocjonalności i subiektywnych przekonaniach wychowanka, kosztem pozostałych wymiarów jego człowieczeństwa, a zwłaszcza kosztem jego sfery moralnej, duchowej, religijnej i społecznej. Tego typu ideologiczne, a przez to oderwane od rzeczywistości, spojrzenie na wychowanka prowadzi do podtrzymywania absurdalnych w świetle empirycznego doświadczenia mitów o spontanicznej samorealizacji wychowanka, o wychowaniu bez stresów czy o szkole neutralnej światopoglądowo. Bolesnym paradoksem jest fakt, że w czasach, w których dominuje ideologia dostrzegająca w człowieku głównie jego pozytywne aspekty i możliwości, większość rodziców i wychowawców nie ma odwagi proponować wychowankom życia w prawdzie, miłości i wolności, zadawalając się minimalistycznymi celami albo ograniczając się do interwencji kryzysowej i redukowania strat wynikających z minimalistycznego i naiwnego wychowania.

     Niestety coraz częściej ksiądz okazuje się kimś jedynym w danym środowisku, kto patrzy na wychowanka nie poprzez pryzmat modnych ideologii, lecz w sposób realistyczny i całościowy. Dzięki objawieniu, zawartemu w Piśmie Świętym, a także dzięki intensywnym kontaktom z ludźmi i codziennemu doświadczeniu kapłan upewnia się, że wychowanek to ktoś wielki, a jednocześnie to ktoś zagrożony od zewnątrz -przez cynicznych czy naiwnych ludzi- i od wewnątrz -przez własną naiwność czy słabość. To ktoś, kto znajduje się w sytuacji biblijnego Józefa, który został sprzedany przez braci do niewoli i kto bywa synem marnotrawnym, który w pogoni za iluzją łatwego szczęścia odchodzi od kochającego go ojca. Nic zatem dziwnego, że wychowanie to nierzadko ratowanie wychowanka przed nim samym.

     Podstawą odpowiedzialnego wychowania jest proponowanie wychowankowi dojrzałej sztuki życia. Wychowywać to pomagać człowiekowi, by coraz pełniej rozumiał oraz coraz dojrzalej kochał siebie i innych ludzi. Wychowywać to uczyć myśleć i kochać, jak Chrystus. Boża prawda wyzwala człowieka z ignorancji, naiwności i grzechu, a Boża miłość daje mu siłę konieczną do tego, by mógł się on rozwijać i osiągnąć pełnię dojrzałości, czyli świętość. Kompetentny kapłan kieruje się pedagogiczną mentalnością zwycięzcy, a to oznacza, że ma odwagę proponować wychowankowi wyłącznie optymalną drogę życia, czyli drogę mniej uczęszczaną, drogę miłości, prawdy, wolności, odpowiedzialności, drogę szlachetności i świętości. Takiego księdza wychowankowie pytają - podobnie jak Jezusa - nie o to, czy dane zachowanie jest już grzechem, lecz o to, co dobrego warto czynić. Duszpasterz uświadamia im bowiem fakt, że Boże przykazania nie ograniczają ludzkiej wolności, lecz są dla nas zaszczytem i wyróżnieniem. To przecież zaszczyt i wyróżnienie, gdy ktoś nie kradnie, nie kłamie, nie zabija, nie cudzołoży, nie krzywdzi swoich bliskich i gdy nie stawia jakichś rzeczy czy osób w miejsce Boga. Ewangelia jest podręcznikiem pedagogicznym, który wychowawców i wychowanków uczy mentalności zwycięzcy (życie w wolności i świętości dzieci Bożych) i który jednych i drugich prowadzi do tego jedynego Wychowawcy, który najpełniej kocha i rozumie człowieka.

     Dojrzały kapłan nie poddaje się "wypaleniu" zawodowemu nawet wtedy, gdy jego oddziaływania wychowawcze zdają się pozostawać bezowocne, a nawet spotykają się z jawnym odrzuceniem czy wręcz szyderstwem. Ma on bowiem świadomość, że jest jedynie narzędziem w ręku Boga-Wychowawcy i że jest odpowiedzialny za swoją postawę wobec wychowanka, ale nie za jego odpowiedź lub za brak odpowiedzi. Zdaje sobie też sprawę z tego, że wychowankowie w odmienny sposób odnoszą się do wychowawców i do demoralizatorów. Wobec tych pierwszych są z reguły krytyczni i próbują podważyć najbardziej nawet oczywiste prawdy czy wymagania, o których mówią im wychowawcy. Są natomiast często zupełnie bezkrytyczni wobec demoralizatorów, którzy mamią ich iluzją szczęścia bez podstawowych wartości i więzi, a także bez dyscypliny, czujności i pracy nad sobą. Z tego właśnie względu kapłan-wychowawca ma świadomość, że aby wychowywać, nie wystarczy mieć rację i nie wystarczy być bardziej kompetentnym od demoralizatorów. Trzeba kochać. Tylko wtedy bowiem, gdy wychowanek widzi, że jego los naprawdę leży na sercu wychowawcy, będzie skłonny skorzystać z jego pomocy wychowawczej.

     Wychowanie chrześcijańskie zmierza ostatecznie do tego, by wychowanek zaprzyjaźnił się z Chrystusem. Wszystko to, co czyni kapłan jako wychowawca, zmierza właśnie do tego, by przyprowadzać wychowanka do Zbawiciela, który w pełni zna człowieka i który kocha go nieodwołalną miłością. W praktyce to przyprowadzanie dzieci i młodzieży do Chrystusa dokonuje się poprzez katechezę, Eucharystię, rekolekcje parafialne, przygotowanie do sakramentów, a także poprzez rozmowy indywidualne, spowiedź i kierownictwo duchowe. Szczególne znaczenie w trosce o wychowanie mają grupy formacyjne, które tworzą pozytywne środowisko wychowawcze, gdyż stają się alternatywą wobec tych środowisk i miejsc, które niosą zagrożenie dla rozwoju wychowanka. Kompetentne podejmowanie opisanych powyżej działań wychowawczych, czyli odpowiedzialna obecność wśród wychowanków, połączona z pozytywnym świadectwem życia i radosną wiernością własnemu powołaniu, stanowi podstawową formę realizacji duchowego ojcostwa w życiu kapłana.

     3. Kapłan - profilaktyk

     Wychowawca, który ma odwagę patrzeć w realistyczny sposób na wychowanka i środowisko, w którym on żyje, jest świadomy poważnych zagrożeń, jakim obecnie podlega młode pokolenie. Wielu nastolatkom grozi drastyczne zawężenie pragnień i aspiracji, kierowanie się doraźną przyjemnością, popadanie w destrukcyjne uzależnienia od substancji chemicznych, albo od osób, rzeczy czy określonych bodźców i doznań. Wielu młodych używa myślenia po to, by oszukiwać samych siebie, a wolności w taki sposób, że ją traci. Wielu nastolatków wchodzi w takie więzi, które okazują się toksycznym uwięzieniem. Coraz częściej spotykamy dziewczęta i chłopców, którzy przeżywają najbardziej dramatyczną formę desperacji, jaka może dotknąć człowieka, a mianowicie stają się obojętni na własny los.

     Realistyczna świadomość tego typu zagrożeń sprawia, że odpowiedzialny wychowawca to także profilaktyk, czyli ktoś, kto podejmuje działania, które chronią wychowanka przed popadnięciem w uzależnienia czy inne formy bolesnego kryzysu. Działania profilaktyczne - w przeciwieństwie do aktywności wychowawczej - są obecnie prowadzone na dużą skalę w szkołach, świetlicach i innych środowiskach. Niestety nadal w polskiej profilaktyce dominuje model negatywny, który skupia się na ukazywaniu zagrożeń i na przestrzeganiu wychowanków przed zachowaniami problematycznymi. W najlepszym przypadku profilaktycy, którzy odwołują się do tego modelu, usiłują uczyć wychowanka dojrzałej postawy wobec alkoholu czy narkotyków, nie próbując jednak uczyć ich dojrzałej postawy w innych sferach życia. W najgorszym przypadku oddziaływanie profilaktyczne okazuje się formą (niezamierzonego?) instruktażu, na przykład co do rodzaju, działania a nawet sposobów wytwarzania określonych substancji odurzających. Ciągle jeszcze zbyt mało jest w Polsce profilaktyki pozytywnej, czyli uczenia dzieci i młodzieży wartościowych kompetencji oraz dojrzałej filozofii życia, opartej na czynieniu tego, co wartościowsze, a nie tego, co łatwiejsze czy co czyni tak zwana większość społeczeństwa. Ciągle jeszcze znaczna część profilaktyków liczy na swoistą schizofrenię u wychowanków, czyli na sytuację, w której zajmą oni dojrzałą postawę wobec nikotyny, alkoholu czy narkotyków wtedy, gdy nikt nie uczy ich zajęcia równie dojrzałej postawy wobec ciała, seksualności czy więzi międzyludzkich. W tej sytuacji kapłan jako duchowy ojciec ma za zadanie pójścia w głąb w oddziaływaniach profilaktycznych. Pójście w głąb oznacza pomaganie wychowankom, by rozwijali pozytywne zainteresowania i pasje, by kierowali się odpowiedzialną hierarchią wartości, by pragnęli realistycznie myśleć i mądrze kochać, by nie tylko innym ludziom, ale także samym sobie potrafili powiedzieć "nie" w obliczu własnych słabości czy naiwności. Kapłan - profilaktyk to ktoś, kto pomaga wychowankom w budowaniu pozytywnych więzi z samym sobą, z drugim człowiekiem i z Bogiem, bo tego typu więzi okazują się najskuteczniejszą ochroną w obliczu zewnętrznych i wewnętrznych zagrożeń. Zło najpewniej zwycięża się dobrem. Od piętnastu lat przekonuję się o tym w czasie moich spotkań z dziećmi, młodzieżą i studentami. Są oni zainteresowani tym, co im proponuję i stają się skłonni do tego, by modyfikować ich ewentualne błędne postawy jedynie wtedy, gdy wskazuję im konkretne sposoby wygrywania życia, czyli sposoby poszerzania świadomości, wolności i dojrzałości w odniesieniu do sfery cielesnej, seksualnej, emocjonalnej, moralnej, duchowej, społecznej, religijnej i aksjologicznej.

     Skuteczną profilaktyką - w tym pozytywnym i pogłębionym znaczeniu - są podstawowe formy aktywności duszpasterskiej księdza w parafii, począwszy od wspólnej modlitwy, Eucharystii i katechezy. Formy bardziej specyficzne w tym względzie to prowadzenie grup formacyjnych dla dzieci i młodzieży, organizowanie świetlic i kolonii letnich, zwłaszcza dla dzieci i młodzieży ze środowisk szczególnie zagrożonych, a także solidnie przeprowadzane parafialne kursy, przygotowujące młodzież i narzeczonych do życia w małżeństwie i rodzinie. Kapłan-profilaktyk rozumie, że podstawą ochrony dzieci i młodzieży przed zachowaniami problematycznymi i uzależnieniami jest uczenie wychowanków sztuki dojrzałego życia, a nie sztuki niepicia alkoholu czy nie sięgania po narkotyk.

     4. Kapłan - ratownik

     Codzienne doświadczenie potwierdza fakt, że oddziaływania wychowawcze i profilaktyczne niestety nie wystarczą w relacjach międzyludzkich. W każdym środowisku spotykamy bowiem osoby niepełnoletnie i dorosłe, które - czasem bez własnej winy - przeżywają poważny kryzys w życiu osobistym, rodzinny czy społecznym. Część z nich nieraz w dramatyczny sposób krzywdzi innych ludzi i samych siebie. Wtedy konieczna staje się interwencja kryzysowa i próba redukowania strat zdrowotnych, psychicznych, moralnych., duchowych, społecznych czy materialnych. Umiejętność pomagania ludziom w sytuacjach kryzysowych to szczególnie ważne potwierdzenie duchowego ojcostwa. Nic zatem dziwnego, że ludzie przeżywający kryzys zwracają się często o pomoc właśnie do księży. Stąd istotnym sprawdzianem dojrzałości duszpasterzy jest ich szczególna troska o tych, którzy się źle mają. To nie przypadek, że pomaganie tej grupie ludzi jest też podstawowym kryterium sądu ostatecznego. Chrystus wyjaśnia swoim uczniom, że przy końcu czasów nie spyta nas o miłość do naszych bliskich i przyjaciół, lecz najpierw o miłość do tych, którzy byli biedni, bezradni, uwięzieni i którzy nie mogli odpłacić się miłością za miłość.

     Kapłan wierny swemu powołaniu ma zatem świadomość, że w szczególny sposób posłany jest do tych, którzy przeżywają poważny kryzys i bardzo cierpią. Jednocześnie zdaje sobie sprawę z tego, że takim ludziom niełatwo jest pomóc, gdyż oni sami zwykle w sposób jednostronny i naiwny interpretują swoje problemy i w sposób spontaniczny szukają raczej rozwiązań łatwych niż prawdziwych. Dla przykładu rodzice, którzy odkrywają, że ich dorastające dzieci są narkomanami czy przestępcami, widzą główny problem w tym, że te dzieci cierpią, a nie że błądzą. Z kolei krewni osób uzależnionych uważają zwykle, że alkoholizm jest jedynym problemem w ich rodzinie i że to sam chory powinien uczynić pierwszy krok, by poprawić swoją sytuację. Innymi słowy ludzie w kryzysie próbują w wygodny dla siebie sposób interpretować przeżywane trudności, a zwracając się do księdza o pomoc, chcą decydować także o tym, jak ta pomoc ma wyglądać. Oczekują, na przykład, pieniędzy a nie pomocy w znalezieniu pracy, albo liczą na to, że to ksiądz za nich rozwiąże ich problemy wychowawcze, np. rozmawiając z nastolatkiem, który przeżywa kryzys, albo "przemawiając do serca" komuś, kto nadużywa alkoholu.

     Często ludzie w sytuacjach kryzysowych zwracają się najpierw do tych świeckich specjalistów, którzy widzą ich problemy i drogi przezwyciężenia trudności w sposób podobnie zawężony i powierzchowny, jak oni sami. Wiele osób zajmujących się poradnictwem psychologicznym czy resocjalizacją, powtarza slogany o tym, by nie "wtrącać się" w prywatne sprawy człowieka, który zwraca się o pomoc i by nie "narzucać" mu żadnych wartości czy sposobów postępowania. Takie rozumowanie zakłada, że wszystkie sposoby postępowania i wartościowania są jednakowo dobre, co jest oczywistym absurdem. Gdyby to bowiem było prawdą, to nikt z ludzi nie przeżywałby kryzysu i nie szukałby pomocy. Udzielanie naiwnej czy powierzchownej pomocy prowadzi z konieczności do rozczarowania i pogłębiania się zaistniałych trudności. Zwykle dopiero wtedy - nieraz po wielu latach - ludzie przeżywający kryzys stają się gotowi do tego, by szukać rozwiązań dojrzałych i odpowiedzialnych, opartych na obiektywnej prawdzie i na ewangelicznej hierarchii wartości, rezygnując z rozwiązań pozornych, opartych na modnych ideologiach, czy na szukaniu doraźnej przyjemności i ulgi. Przekonuję się o tym na co dzień jako dyrektor radomskiego telefonu zaufania "Linia Braterskich Serc" (0800311800), do którego około dwa tysiące osób rocznie zwraca się z prośbą o poradę i pomoc do dyżurujących tam księży, pedagogów, psychologów, prawników, policjantów i specjalistów od uzależnień.

     W dojrzały sposób wypełnia misję duchowego ojca wobec ludzi w kryzysie ten kapłan, który nie tylko jest wrażliwy na ich los, ale który wskazuje im prawdziwe drogi przezwyciężania ich trudności. Jego pierwszym zadaniem jest uczenie miłości dojrzałej i wychowującej, czyli dostosowanej do sytuacji życiowej i do zachowania drugiej osoby. Im bardziej dana osoba okazuje się niedojrzała i błądzi, tym bardziej zmusza nas do tego, by okazywać jej "twardą" miłość, na przykład poprzez demaskowanie jej błędów czy poprzez pozwalanie, by osoba ta ponosiła wszystkie konsekwencje swoich negatywnych zachowań. Takiej właśnie miłości uczy nas Jezus w przypowieści o synu marnotrawnym i o mądrze kochającym ojcu. Gdy syn odchodzi, wtedy ojciec nie przestaje go kochać. Wychodzi na drogę, aby syn mógł się upewnić, że może wrócić, że serce ojca i drzwi jego domu pozostają otwarte dla błądzącego. Jednak dopóki syn błądzi, dopóty ojciec nie udziela mu pomocy i nie przeszkadza ponosić konsekwencji popełnianych błędów. Cierpi razem z synem, ale rozumie, że tylko osobiste cierpienie błądzącego może mu otworzyć oczy i skłonić go do zmiany postępowania. Tam, gdzie nie skutkuje miłość, tam lekarstwem może stać się cierpienie.

     Wychowująca miłość, której uczy nas Chrystus, jest podstawowym kryterium rozwiązywania wszelkich kryzysów i trudności międzyludzkich. Zadaniem kapłana jest wyjaśnianie zasad takiej właśnie miłości na przykład kobiecie, której mąż jest alkoholikiem, czy rodzicom, których dorastające dzieci zaczynają dramatycznie błądzić. W skrajnych sytuacjach kapłan przypomina, że złożenie przysięgi małżeńskiej nie daje drugiej stronie prawa do wyrządzania krzywdy współmałżonkowi i dlatego Kościół ustanowił instytucję separacji. Separacja małżeńska to sytuacja, w której żona czy mąż - na czas trwania problemu - zawiesza wspólne mieszkanie z małżonkiem, który przeżywa poważny kryzys, stosuje przemoc, krzywdzi dzieci czy dopuszcza się zdrad małżeńskich. Ze stosowania miłości dostosowanej do zachowania drugiego człowieka wynika także zasada, że kapłan stara się najpierw chronić ofiary czyjejś niedojrzałości czy przemocy, a dopiero w drugiej fazie organizuje pomoc wobec sprawców krzywdy, którzy z oczywistych względów również potrzebują wsparcia. Żaden bowiem dojrzały i szczęśliwy człowiek nie będzie krzywdził innych ludzi.

     Kapłan - jak każdy duchowy ojciec - nie czeka, aż człowiek cierpiący czy bezradny zwróci się do niego z wołaniem o pomoc, ale "wychodzi na drogę" i aktywnie szuka takich ludzi. Temu służy dobrze zorganizowana wizyta duszpasterska, rozmowy w kancelarii i konfesjonale, poznawanie sytuacji rodzin poprzez kontakt z dziećmi i młodzieżą. Dojrzały kapłan ma ponadto świadomość, że sam nie rozwiąże wszystkich trudności swoich parafian. Właśnie dlatego stara się tworzyć i wychowywać parafialną wspólnotę miłości, w której zdrowi pomagają chorym, młodzi starszym, bogaci biednym, a silni tym, którzy czują się bezradni. Kapłan promuje i wspiera grupy pomocy i samopomocy (np. grupy charytatywne, grypy AA, Al-Anon, Al-Ateen, Kluby Abstynenta), a także kontaktuje zainteresowanych z instytucjami ponad-parafialnymi, np. Caritas diecezjalna, telefon zaufania, domy dla ofiar przemocy, darmowe jadłodajnie. Kapłan ułatwia też kontakt danego człowieka z instytucjami i specjalistami świeckimi, których kompetencje i odpowiedzialność zostały potwierdzone w ich wcześniejszych sposobach interwencji kryzysowej.

     5. Kapłan - terapeuta

     Są sytuacje, w których przeżywane problemy i trudności osiągnęły takie rozmiary, że danej osobie nie wystarczy już najmądrzejsza nawet porada czy ochrona przed krzywdą. Chodzi tu o ludzi, którzy popadli w dramatyczne uzależnienia (np. od substancji psychotropowych, od seksu czy jedzenia, od hazardu, pracy, komputera, itd.). Chodzi też o tych, którzy popadli w głębokie stany depresyjne i nerwice, w zaburzenia osobowości czy patologiczną agresję i przemoc. Codzienne życie takich osób staje się nieznośnym ciężarem, a one same są poważnym zagrożeniem dla siebie i innych ludzi. W takiej sytuacji konieczna jest interwencja terapeutyczna.

     Organizowanie i podjęcie tego typu interwencji nie należy do zadań kapłana, podobnie jak nie jest specyficzną rolą przyjaciela czy innej osoby, która podejmuje funkcję duchowego ojca. Interwencja terapeutyczna wymaga bowiem wykształcenia wysokiej klasy specjalistów, a także zorganizowania instytucji, które dysponują personelem pomocniczym, budynkami i zapleczem finansowym, badaniami naukowymi i ewaluacją stosowanych przez siebie metod terapeutycznych. Z tego względu organizowanie pomocy terapeutycznej jest obowiązkiem państwa i żadna inna instytucja nie powinna, ani nie jest w stanie wyręczać w tym struktur państwowych.

     Jednak także wobec ludzi, którzy potrzebują specjalistycznej pomocy terapeutycznej, kapłan ma do spełnienia ważną rolę. Jego pierwszym zadaniem jest motywowanie chorego i jego bliskich do podjęcia trudu terapii i do szukania takich osób i instytucji, które są w stanie udzielić optymalnej pomocy. Kapłan budzi i podtrzymuje nadzieję, a także pogłębia motywację do podjęcia wysiłku współpracy z terapeutą. Ważne jest, by dominującą motywacją nie było jedynie pragnienie pacjenta, by jak najszybciej uwolnić się od zaburzeń i cierpienia, lecz by odzyskać zdolność do życia opartego na miłości, wolności i odpowiedzialności.

     Drugim zadaniem kapłana jest wskazywanie ewentualnych ograniczeń danego typu terapii. Wtedy bowiem można udzielić choremu tych koniecznych form wsparcia, których nie otrzyma on w czasie samej terapii. Największą chyba słabością dominujących obecnie modeli interwencji terapeutycznej jest skupianie się na psychice pacjenta, a nie na jego sytuacji egzystencjalnej. Wielu terapeutów zapomina o tym, co ponad sto lat temu przypomniał Z. Freud, że mianowicie nie ma nic przypadkowego w ludzkiej psychice. Ewentualne bolesne stany emocjonalne, depresje, uzależnienia czy natrętne myśli, to lustro, które odzwierciedla sytuację osobistą, rodzinną i społeczną danej osoby. Próba uzdrawiania stanów psychicznych człowieka bez pomagania mu, aby zajął dojrzalszą niż dotąd postawę wobec siebie i życia oznacza podobną naiwność, jak przekonanie, że wystarczy pomalować lustro, w którym przegląda się człowiek, aby naprawdę korzystniej wyglądać i aby lepiej się poczuć.

     Z powyższych względów kapłan motywuje pacjenta do pracy nad sobą również po zakończeniu procesu terapeutycznego, zachęcając go, na przykład, do wejścia w grupy samopomocy po odbyciu terapii alkoholowej, czy do włączenia się w grupy formacyjne po uzyskaniu pomocy terapeutycznej w obliczu nerwic, stanów depresyjnych czy innych zaburzeń osobowości. Co najważniejsze, dojrzały kapłan sam okazuje się terapeutą, gdyż dysponuje tą najbardziej podstawową terapią, jakiej potrzebuje człowiek, a mianowicie terapią miłości. Większość zaburzeń psychicznych i uzależnień to wynik toksycznych więzi i kierowania się błędną hierarchią wartości. Właśnie dlatego wprowadzanie człowieka w więzi dojrzałej miłości jest nie tylko najskuteczniejszym sposobem wychowania i przezwyciężania sytuacji kryzysowych, ale także okazuje się najskuteczniejszą formą terapii. Szczególnym zadaniem kapłana - w ramach terapii miłości - jest pomaganie danemu człowiekowi, by doświadczył przebaczenia od Boga i ludzi, by sam sobie dojrzale przebaczył i pojednał się ze swoją bolesną przeszłością, by dokonał uczciwego rozrachunku moralnego oraz aby odzyskał dojrzałą hierarchię wartości, w której najważniejsza jest prawda i miłość, a nie doraźna przyjemność czy chęć odreagowania napięć.

     6. Duchowe ojcostwo dzisiaj

     Obserwujemy obecnie poważny kryzys ojcostwa biologicznego. Coraz mniej mężów na tyle mocno i wiernie kocha swoje żony, by zapragnąć dzielenia się ich miłością z potomstwem. Ucieczka od miłości rodzicielskiej oznacza zawszę ucieczkę od miłości małżeńskiej, albo niezdolność do takiej miłości. To właśnie dlatego obserwujemy symptomatyczny fakt, że im mniej jest dzieci w danej rodzinie, tym częściej rozpada się małżeństwo.

     W jeszcze chyba większym stopniu przeżywamy obecnie kryzys ojcostwa duchowego. Kryzys duchowego ojcostwa nie wynika jednak z tego, że takie ojcostwo nie jest już potrzebne, lecz z tego, że w naszych czasach poważny kryzys przeżywa człowieka, a to prowadzi do kryzysu wszelkich form miłości. Ojcostwo duchowe jest znacznie trudniejsze niż ojcostwo biologiczne. Biologiczni ojcowie są często nieobecni lub źle obecni w życiu swoich dzieci i nie okazują im koniecznego wsparcia. Ojcostwo biologiczne jest bowiem niestety możliwe także wtedy, gdy dany człowiek okazuje się kimś egoistycznym i nieodpowiedzialnym. Tymczasem ojcostwo duchowe wymaga dużej dojrzałości psychicznej, moralnej, duchowej, religijnej, społecznej. Wymaga uczenia się dojrzałej miłości, respektowania sumienia i ewangelicznych wartości. Wymaga ofiarności, pracy nad sobą i stawiania sobie twardych wymagań.

     Każde społeczeństwo potrzebuje mężczyzn - mężów, ojców, braci, przyjaciół, kapłanów - którzy w kompetentny sposób podejmują duchowe ojcostwo. Duchowy ojciec to bowiem ktoś, kto potrafi wychowywać, kto zapobiega zagrożeniom, kto pomaga przezwyciężać sytuacje kryzysowe i kto podejmuje funkcję terapeuty, kierując się w każdej sytuacji miłością mądrą i wychowującą na wzór Jezusa, który ratował człowieka przed nim samym i przed tymi, którzy próbowali go skrzywdzić.

     7. Bibliografia

     Szczegółowe aplikacje powyższych analiz autora można znaleźć w jego następujących publikacjach:

     Psychologia porozumiewania się, Jedność, Kielce 2000
     Cielesność. Płciowość. Seksualność, Jedność, Kielce 2000
     Nowoczesna profilaktyka uzależnień, Jedność, Kielce 2000
     Nowe przesłanie nadziei, PARPA, Warszawa 2000
     Miłość pozostaje. Pedagogika miłości dla rodziców, wychowawców i wychowanków,
     Edycja św. Pawła, Częstochowa 2001
     Miłość przemienia. Przezwyciężanie trudności w małżeństwie i rodzinie, Edycja św. Pawła, Częstochowa 2002
     Wychowanie w dobie ponowoczesności, Jedność, Kielce 2002
     Jak wygrać życie?, Edycja św. Pawła, Częstochowa 2002
     Pamiętnik Perełki, Jedność, Kielce 2003
     Integralna profilaktyka uzależnień w szkole, Rubikon, Kraków 2003
     Młodzi w poszukiwaniu szczęścia, Edycja Św. Pawła, Częstochowa 2003
     Osoba i wychowanie Rubikon, Kraków 2003


Ks. Marek Dziewiecki


Tekst pochodzi z Tygodnika Katolickiego



Spowiednik wobec wymogów etyki seksualnej Spowiednik wobec wymogów etyki seksualnej
Marek Leśniak, ks. Antoni Świerczek
Chrystus powierzył Apostołom misję, która polega na głoszeniu Królestwa Bożego i przepowiadaniu Ewangelii ku nawróceniu. Historia i nieprzerwana praktyka Kościoła pokazuje, że posługa pojednania udzielanego przez sakramenty chrztu i pokuty jest zadaniem duszpasterskim...... » zobacz więcej


   


Wasze komentarze:

Brak komentarzy



Autor

Treść




[ Powrót ]
 
Daj plusika:
[ Strona główna ]
 Partnerzy medialni:

O stronie... | Ogłoszenia | Konkurs | Wspomóż nas | Polityka Prywatności | Reklama | Kontakt

© 2001-2017 Pomoc Duchowa
Portal tworzony w Diecezji Warszawsko-Praskiej