Jak wyglądały ogrody w średniowiecznej Europie?

Zacznijmy od ogrodów klasztornych poza murami miasta. Benedyktyni, cystersi, norbertanie i kartuzi dysponowali zazwyczaj dużymi powierzchniami uprawowymi, które - ze znawstwem - potrafili zagospodarowywać, siejąc i sadząc rozmaite rośliny. Na czworobocznych dziedzińcach, otoczonych arkadowymi krużgankami, zamkniętych (w Polsce) lub otwartych (w Italii) zakładali mnisi ogrody-parki (wirydarze - por. B. Stępniewska, Kompozycja zieleni, cz. II, Wrocław 1993). Na środku wiryda- rza znajdowała się najczęściej studnia, rzeźba albo tzw. samotnik (np. stare drzewo).

Niewielką powierzchnię, wkomponowaną w bryłę klasztoru, dzielono na grzędy. Tutaj rosły drzewa, krzewy i trawa. Kwadratowy lub - rzadziej - prostokątny ogród- park dostępny był wyłącznie dla zakonników, żyjących w klauzurze. Jednak zdarzały się wirydarze, do których mogły zachodzić i osoby świeckie (np. w Cluny, Cite- aux, Clairvaux, w Canterbury, Maulbronn czy w Sulejowie). Najczęściej były to ozdobne, reprezentacyjne obiekty opatów. Rozmiary wirydarzy w obrębie murów klasztoru bywały zróżnicowane (w niektó-ł rych klasztorach było ich kilka), choć zazwyczaj nie przekraczały 100 m lew. Ogrody te stanowiły symbol lub raczej namiastkę "raju" (nazywano je np. "Rajskimi dworami" - motyw pojawiający się w religijnej sztuce średniowiecza.

W klasztorach istniały także ogrody użytkowe. Uprawiano tam warzywa, zioła, chmiel. Zakonnicy sadzili sady i - o ile pozwalały warunki - budowali w nich stawy rybne (i sadzawki), a nawet kopali odpowiednie kanały doprowadzające wodę. Poza budynkami stricte zakonnymi do murów klasztornych przylegały czasem tzw. ogrody szpitalne. Były to - swego rodzaju - kwiatowo-zielarskie kwartały, połączone ze szpitalem, kaplicą, domem medyka i kuchnią dla niedomagających.

Ze zrozumiałych powodów, zdecydowanie mniejsze musiały być ogrody klasztorne w miastach. Wirydarze dominikanów, franciszkanów, augustianów czy karmelitów zasadniczo ograniczały się do "ozdobnego" tylko ogrodu, gdzie wysiewano najpotrzebniejsze zioła, czasem warzywa.

Ogrody w zamkach, w obrębie murów obronnych lub poza miastem, miały również swój klimat. Na przykład, na Wawelu założono mały ogród różany, niżej rosły sady. W murach brakowało miejsca na większe uprawy, dlatego "gospodarniejsi" robili grzędy na wolnych przestrzeniach, by tam zachwycać się do woli widokiem kwiatów i zapachem ziół. Poza murami - w zależności od rangi obiektu i topografii terenu - zakładano ogrody zabaw, sady, winnice, chmielniki, warzywniki i ogrody kwiatowe. Rosły tam róże, lilie, irysy, fiołki, krzewy i aromatyczne zioła (ruta, mięta, szałwia, majeranek) i - jeśli ogród miał większą powierzchnię - drzewa. Warto wspomnieć, że przy zamkach królewskich i książęcych, obok większych ogrodów sytuowano zamkowe zwierzyńce (mogły też znajdować się menażerie - zamek w Woodstock, Anglia). Miejscami zabaw dla mieszczan i gości były natomiast ogrody publiczne (pratum commune). Poza murami obronnymi, na wolnej przestrzeni, z wykorzystaniem naturalnej rzeźby terenu, wytyczano ścieżki spacerowe, budowano mostki i drożynki pośród istniejącego drzewostanu i stawów. Pozostałościami po tych naturalnych ogrodach są m.in. krakowskie Błonia, Prater wiedeński i Prado w Madrycie.

Wreszcie ogrody przy letnich domach możnych, willach podmiejskich i rezydencjach. Właśnie w nich odpoczywało się, chłonąc piękno i tajemnice przyrody (por. opisy Petrarki, Bocaccia).

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Autor Treść

Nowości bł. Bolesława Lament Modlitwa do bł. Bolesławy Lament Litania do bł. Bolesławy Lament Modlitwa do św. Józefa Freinademetza Modlitwa do bł. Archanieli Girlani Modlitwa do św. Sulpicjusza Sewera

Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025

Poprzednia

[ Powrót ]