Pani od wychowania seksualnego

Żeby mówić o sprawach intymnych, nauczyciel musi mieć wiedzę i być dyplomatą

Sejm postanowił

Z informacji, jakie posiada Wojewódzki Ośrodek Metodyczny w Krakowie wynika, że zdecydowana większość szkół nie realizowała jednak tego zapisu. Sytuacja zmieniła się dopiero w 1997 roku, kiedy Sejm wprowadził do szkół zajęcia z wychowania seksualnego. Nowy przedmiot nazywał się "Wiedza o życiu seksualnym człowieka". Ministerstwo Edukacji Narodowej miało opracować program i przygotować kadrę.

- Był to pewien ewenement, gdyż jak nigdy dotąd w historii Polski, przedmiot ten wprowadzony został na mocy ustawy sejmowej - mówi Grażyna Węglarczyk, konsultant ds. wychowania seksualnego w Wojewódzkim Ośrodku Metodycznym w Krakowie.

Jesienią tego samego roku przy ministrze edukacji powołano zespół opiniodawczo-doradczy, który miał opracować rozporządzenia dotyczące nowego przedmiotu oraz przygotować program. Szefem zespołu została Teresa Król, która dziś jest w MEN głównym wizytatorem ds. wychowania prorodzinnego. Rozporządzenie ujrzało światło dzienne 21 kwietnia 1998 roku i od tego momentu w szkole zaistniał przedmiot "Wiedza o życiu seksualnym człowieka".

- Nazwa od początku była kontrowersyjna - mówi Grażyna Węglarczyk. - Zwłaszcza wśród rodziców budziła mieszane uczucia, bo kojarzyła im się z technicznym przekazywaniem wiedzy związanej z seksualnością.

Grażyna Węglarczyk była członkiem zespołu opracowującego program i twierdzi, że obawy rodziców były niepotrzebne. - Pracowaliśmy z pełną świadomością, że seksualność człowieka jest dziedziną rozległą i powinna być rozpatrywana integralnie - tłumaczy. - Dlatego w szkole przekazywanie wiedzy na ten temat musi łączyć się z całym procesem wychowania.

Rodzice ustąpili dzieciom

W jednej z podkrakowskich podstawówek w klasie szóstej troje rodziców nie chciało, żeby ich dzieci chodziły na takie zajęcia. Kiedy uczniowie zwrócili się z prośbą do nauczycielki, że chcą chodzić - ta im odmówiła, tłumacząc się decyzją rodziców. Następnego dnia dzieciaki przyszły do szkoły z rodzicami, którzy raz jeszcze wypisali deklarację. Tym razem na tak.

- Najpierw przedstawiłam program dyrekcji, później radzie pedagogicznej, a na końcu rodzicom, od których zależało, czy ich dzieci będą chodziły na zajęcia - opowiada Agnieszka Nakoneczna, nauczycielka "Wychowania do życia w rodzinie" w szkole podstawowej i średniej.

Pani Agnieszka mówi, że reakcje wśród nauczycieli były różne. - Jedni traktowali nowy przedmiot jako zło konieczne. Inni pytali mnie wciąż, jak mówię uczniom o "tych" sprawach. Inaczej było z uczniami. Na każdej przerwie podchodzili do mnie i pytali, kiedy przyjdę do ich klasy.

Bo w domu się wstydzą

Tak było w wielu szkołach: uczniowie wypisywali karteczki, wrzucali do skrzynki, a nauczyciele odpowiadali. Metoda stara, ale pytania na karteczkach wymagały od prowadzącego zajęcia nie tylko wiedzy, ale i sporej sztuki dyplomacji.

- Te pytania są niekiedy szalenie trudne - opowiada Grażyna Węglarczyk. W piątej klasie zapytano ją, do czego służy prezerwatywa o smaku bananowym? - Dziecko doskonale wie do czego służy prezerwatywa, więc o to nie pyta. Zdumiewa je ten bananowy smak. Jak to wytłumaczyć? Nie mogę przecież powiedzieć: dowiesz się później, bo będą śmichy-chichy - mówi pani Grażyna.

Za mato delikatnie

- Wiem, że w niektórych szkołach uczyły osoby, które nie miały odpowiedniego przygotowania - przyznaje Grażyna Węglarczyk. - Nie twierdzę, że robiły to źle, ale powinny postarać się o wymagane uprawnienia.

Kiedy nowy przedmiot pojawił się w szkole do krakowskiego WOM wpłynęło kilka interwencji od rodziców, którzy skarżyli się na słabe przygotowanie nauczycieli. Dwie skargi dotyczyły niewłaściwego sposobu przeprowadzenia lekcji przez nauczyciela. - Chodziło o brak delikatności w poruszaniu pewnych zagadnień - mówi ogólnikowo Węglarczyk.

Trudne pytania

"Po czym poznać, że jestem bezpłodny?", "Czy w czasie miesiączki można uprawiać seks?", "Dlaczego chłopcy rozwijają się wolniej niż dziewczyny?", "Co pani sądzi o środkach antykoncepcyjnych?", "Czy używanie wibratora to zboczenie" - takie pytania zadają pani Agnieszce uczniowie z szóstej klasy.

Kiedy spytałem, jakie odpowiedzi usłyszeli, odparła, że satysfakcjonujące.

- Te pytania "chodzą" wśród dzieci: prezerwatywa, pigułki i seks przedmałżeński - mówi Teresa Pacułt, także nauczycielka "Wiedzy o życiu seksualnym człowieka". Twierdzi, że często uczniowie pytają ją tylko po to, żeby sprawdzić, czy się zawstydzi i zmieni temat.

Zamiast matematyki albo polskiego

Uczniowie ubolewają, że ministerstwo zaplanowało tak mało godzin lekcyjnych na nowy przedmiot. W szkole podstawowej 14 godzin w roku, w średniej - 10.

Tomek opowiada, jak na zajęciach o ciąży i rozwoju dziecka przed urodzeniem nauczycielka przyniosła duże wiadro z wodą i kazała każdemu trzymać na wysokości brzucha. - Później powiedziała, że brzuch kobiety w ciąży waży dziesięć kilogramów. Jak wracałem tramwajem do domu, to zobaczyłem jedną panią w ciąży i kazałem jej usiąść.

Nie są świadomi

Szóstoklasiści na lekcjach z wychowania seksualnego dyskutują o okazywaniu uczuć, koleżeństwie i przyjaźni. - Rozmawiamy też o kryteriach wyboru czasopism i filmów - opowiada Teresa Pacułt.

Kiedy poprosiła uczniów o wypisanie ulubionych pism, dziewczynki wymieniały najczęściej "Bravo", a chłopcy "Exta- sy". Pani Teresa twierdzi, że podali akurat te tytuły nie po to, żeby jej zaimponować, ale dlatego, bo je przeglądają.

Podobnego zdania jest Grażyna Węglarczyk. Uważa, że rodzice są często nieświadomi, czym żyje ich dziecko. Nie dziwi ją, że dzieci "siedzą w tej problematyce bardzo mocno". - Jak piątoklasista ma nie pytać o prezerwatywy, jeżeli one leżą na wierzchu w kioskach i sklepach samoobsługowych i reklamowane są w młodzieżowych czasopismach?