Rozważania Miłość Modlitwy Czytelnia Źródełko Pomoc Duchowa Relaks Download Cuda Opowiadania Perełki

Megalonissos - Ikona Matki Bożej Nieustającej Pomocy

     Rzym: wzgórze Eskwilin, największe i najwyższe z siedmiu starożytnych rzymskich wzgórz. Można tu odnaleźć cenne pamiątki historii i sztuki, najciekawsze jednak są kościoły i ich bogactwo, zarówno duchowe, jak i artystyczne. Do tych miejsc zmierzają turyści i pielgrzymi. Wielu jednak przybyszów nie zwraca szczególnej uwagi na mały, niepozorny kościółek, znajdujący się początku via Merulana łączącej Bazylikę Matki Bożej Większej z Bazyliką św. Jana na Lateranie. Kościół ten, pod wezwaniem św. Alfonsa Liguori, jest sanktuarium Matki Bożej Nieustającej Pomocy i kryje oryginał cudownej ikony, jednej z najbardziej czczonych na świecie. Od XV wieku ikona ta przebywała w różnych kościołach na Eskwilinie.

     Również w Polsce jest powszechnie czczona. Warto więc z okazji święta przypadającego 27 czerwca przypomnieć jej dzieje. Aby to uczynić, przenieśmy się na wyspę Kretę - do miejsca, w którym powstała.

     Wielka Wyspa

     Kreta (Kriti) jest nazywana przez Greków Megalonissos, czyli Wielką Wyspą. Jest bowiem największą z setek wysp archipelagów greckich i piątą co do wielkości wyspą na Morzu Śródziemnym. Jest także najbardziej na południe wysuniętym obszarem Europy (zaledwie 300 km od Libii).

     Kreta to miejsce narodzin najstarszej cywilizacji europejskiej, zwanej minojską, która dominowała w basenie Morza Egejskiego od około 2600 roku do około 1450 roku przed Chrystusem, a została odkryta dopiero na przełomie XIX i XX wieku (Knossos, Fajstos, Gurnia). Archeologów zaskoczyło odkrycie tak bogatej cywilizacji ze sztuką i architekturą porównywalną do znanej z Egiptu, Mezopotamii czy Chin. Część Kreteńczyków jeszcze przez następne pokolenia pielęgnowała minojskie pochodzenie. Wymienieni są w Odysei Homera (spisanej około 700 roku przed Chrystusem). W późniejszych wiekach historia Krety przeszła do mitów (Zeus, Kureci - kreteńscy półbogowie, Europa, Minos, Tezeusz i Minotaur, labirynt). Po upadku cywilizacji minojskiej Kretą rządziły kolejno obce potęgi: Mykeń- czycy, Grecy, Rzymianie, Arabowie, Wene- cjanie, Turcy. Islamizacja i ucisk ludności wywoływały na Krecie wiele powstań. Dopiero wiek XX przyniósł tak długo oczekiwane zjednoczenie z Grecją.

     Chrześcijaństwo dotarło na Kretę dość wcześnie i to dzięki samemu Apostołowi Narodów. W 60 roku po Chrystusie, jak podają Dzieje Apostolskie (Dz 27,1-12), w Dobrych Portach św. Paweł zatrzymał się w drodze do Rzymu. Założył gminę chrześcijańską na Krecie i jako swego zastępcę zostawił Tytusa, by dokończył rozpoczętego dzieła (Tt 1,5).

     Związek Krety z wielkim imperium bizantyjskim ma początek w IV wieku. Po podziale imperium rzymskiego na część zachodnią i wschodnią Kreta pozostała pod panowaniem cesarstwa bizantyjskiego; powstały pierwsze kościoły chrześcijańskie. Wiedza na temat sztuki okresu bizantyjskiego na Krecie jest niewielka. Znaleziska archeologiczne dowodzą jednak, że Kreteńczycy byli głęboko religijni. Odnaleziono na wyspie pozostałości 70 bazylik wczesnochrześcijańsklch. Niektóre wykopaliska są bardzo wartościowe, można podziwiać kompletne struktury budowlane, mozaiki podłogowe, architekturę kościołów itp.

     Po upadku Konstantynopola (1453 rok) ludy greckie zostały rozdzielone i znalazły się w dwóch różnych obozach politycznych - część dostała się pod panowanie tureckie, część zaś pod wpływy Republiki Weneckiej.

     Malarze kreteńscy

     Ta druga sytuacja była korzystniejsza, ponieważ Wenecja przyznała poddanym jej Grekom równość ekonomiczną i zawodową, zezwalała na zachowanie tradycji religijnych i artystycznych, nie przeszkadzając równocześnie zapoznawać się z nowymi prądami w sztuce i myśli Europy Zachodniej. Kreta, silnie związana z Najjaśniejszą Republiką Wenecką, stanowiła największy ośrodek kultury greckiej i religii ortodoksyjnej, nieskażony wpływami islamu. Ta pomyślna okoliczność sprzyjała odrodzeniu kulturalnemu obejmującemu wszystkie dziedziny sztuki; przyczynili się do niego w dużym stopniu uczeni i artyści, którzy uciekli z Konstantynopola, bezpośredni spadkobiercy i wierni strażnicy dawnej tradycji.

     W Heraklionie (obecnie Iraklion) na Krecie rozwinęła się niezależna szkoła "po- bizantyńskiego" malarstwa religijnego. W drugiej połowie XV wieku szkoła kre- teńska do tego stopnia ugruntowała zasady artystyczne i wzory ikonograficzne, że kontynuowała działalność jeszcze przez dwa i pół stulecia. Jak poświadczają archiwa weneckie z tego okresu, w samym tylko Ira- klionie działało aktywnie 120 malarzy. Z tych samych źródeł dowiadujemy się, że ikonopisi kreteńscy otrzymywali zamówienia na wykonywanie wielkiej liczby ikon od obcych kupców, przede wszystkim weneckich, od panów greckich, od katolickich biskupów z Włoch i z klasztorów ortodoksyjnych na Synaju, Patmos, Athos.

     Malarze kreteńscy jako jedyni w swoich czasach posiedli umiejętność malowania w różnych stylach i manierach. Nie ulegali wpływom zewnętrznym, ale ze swego podwójnego dziedzictwa kulturowego czerpali te elementy stylistyczne, które uznawali za przydatne, dlatego ich dzieła wyróżniały się wysokim poziomem wykonania. Właśnie owa wszechstronność przysporzyła im sławy, którą cieszyli się na Wschodzie i na Zachodzie. Ich dzieła można oglądać w kościołach i klasztorach. Są to niezwykle ciekawe i cenne malowidła ścienne oraz ikony. Obecnie na Krecie znajduje się około czterdziestu czynnych klasztorów (w XVII wieku było ich ponad 1000).

     Klasztor Dziewicy Serdecznej

     Jednym z nich jest klasztor Kieras poświęcony Dziewicy Kardiotisa (Serdecznej). Jest on położony na zboczu góry Dik- ti, przy drodze wiodącej do malowniczego płaskowyżu Lasithi, w odległości 50 km od Iraklionu. Coroczne święto Narodzenia Najświętszej Maryi Panny przypadające 8 września jest najważniejszym wydarzeniem religijnym w okolicy, dlatego klasztor stanowi jedno z ważniejszych miejsc kultu na Krecie. Monastyr jest dość stary. Nie wiemy dokładnie, kiedy i przez kogo został ufundowany. Dekoracje ścienne w katolikonie są typowym przykładem sztuki z początku XIV wieku. Pierwsze wzmianki o klasztorze pojawiają się w tekście z XV wieku, napisanym przez florenckiego mnicha Krzysztofa Buondelmondiego, który przekazuje, iż Dziewica Kardiotisa z tego klasztoru czyni niezliczone cuda.

     Ikona Matki Bożej Nieustającej Pomocy, bo o nią chodzi, trafiła do klasztoru z jednej z kreteńskich szkół malarskich. Każdą ikonę Kościół wschodni w swej tradycji przedstawia wiernym nie jako obraz, a miejsce obecności Boga i nośnik Jego łaski. Ta ikona była u źródeł założenia zakonu Naszej Pani Nieustającej Pomocy.

     Matka Bolesna

     Zatrzymajmy się nad nią i spróbujmy ją "przeczytać" (ikony się nie maluje, lecz pisze, dlatego też jej się nie ogląda, a czyta). Wykonana jest techniką temperową na desce, prawdopodobnie cedrowej, o wymiarach 54 x 41,5 cm. Przedstawia Matkę Bożą Bolesną. Maryja została ukazana z Dzieciątkiem, pomiędzy dwoma aniołami trzymającymi narzędzia męki: krzyż, włócznię i trzcinę z gąbką. Napisy w języku greckim objaśniają imiona czterech postaci: Jezusa Chrystusa, Matki Bożej, Archanioła Gabriela (po prawej) i Archanioła Michała. Obydwaj Archaniołowie służą Chrystusowi i Maryi, podobnie jak nam, chroniąc przed złem, umacniając w czynieniu dobra, będąc źródłem dobrych myśli i natchnień.

     Wydaje się, że anonimowy ikonopis starał się ukazać moment, w którym mały Jezus, ujrzawszy narzędzia swej przyszłej męki, przeżywa trwogę i jakby w instynktownym poszukiwaniu ratunku przytula się do Matki, uciekając od ramion krzyża w Jej ramiona. W tym momencie spada Mu z nogi prawy sandał. Maryja, odczuwając lęk Syna, przygarnia Go mocnym i czułym gestem. Lewa dłoń podtrzymuje Dzieciątko, a prawa ujmuje maleńkie rączki Jezusa, uspokajając Go niejako i dając poczucie bezpieczeństwa.

     To spotkanie rąk Matki i Syna jest centralnym punktem ikony. Ma ono także sens teologiczny. Prawa ręka Maryi obejmująca Syna podkreśla człowieczeństwo Chrystusa, podobnie jak goła stopa Dzieciątka oraz Jego przytulenie się do Matki. Jednocześnie Matka Boża wskazuje dłonią na Jezusa, podkreślając w ten sposób Jego Boską naturę. Maryja jest tu przedstawiona jako Hodegetria (gr. wskazująca drogę, przewodniczka), a więc Ta, która prowadzi do swojego Syna - Odkupiciela. Ona jest naszą pomocą, wstawia się za nami.

     Usta Maryi, spojrzenie, wyraz twarzy mówią o cierpieniu, smutku i trwodze. Oblicze Maryi wyraża boleść nie tylko z powodu męki Syna, lecz także smutek spowodowany naszymi grzechami, dla których ta męka musiała się dokonać. Oczy Maryi ukazują też, że cierpienia, które znieśli za nas wszystkich, były podjęte chętnie, bo przecież każda matka chętnie i cierpliwie znosi każdy ból, byleby tylko obracał się w dobro dzieci. Oczy, jakie przedstawił artysta na cudownej ikonie, może mieć tylko kochająca Matka, którą jest Maryja.

     Maryja jest ubrana w purpurową suknię z długimi rękawami, zapiętą pod szyją, której jedyną ozdobą jest złote obrzeże. Ciemnoniebieski welon przykrywa włosy. Gwiazda nad czołem Maryi podkreśla Jej rolę w planie zbawienia jako Matki Boga i całej ludzkości. Na ramionach ma płaszcz ozdobiony skromnie poniżej ramion. Jezus jest ubrany w ciemnozieloną szatkę przepasaną czerwonym pasem i okryty brązowozłotym płaszczykiem. Ten bizantyjski styl jest tak skromny w wyrazie, jakby autor ikony chciał podkreślić, iż cała nasza wartość i piękno są nie wynikiem stroju, lecz wyrazem piękna duszy, wnętrza, życia łaską. Podobnie jak piękno Maryi, która była pełna łaski.

     Ikona wyraża nie tylko boleść, smutek czy trwogę, ale / także zwycięstwo Chrystusa nad cierpieniem i śmiercią, co wynika ze ziotego tła (to symbol zmartwychwstania) oraz ze sposobu, w jaki aniołowie trzymają narzędzia męki. Prezentują je bardziej jako trofea zwycięstwa wzięte z Kalwarii w poranek zmartwychwstania niż jako narzędzia śmierci. Można zatem powiedzieć, że głównym tematem ikony jest męka, śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa.

     Matka Nieustającej Pomocy

     Tradycja mówi, że ikona Matki Bożej została wykradziona z klasztoru na Krecie przez pewnego kupca, który przewiózł ją statkiem do Rzymu w 1498 roku i umieścił na Eskwilinie. Podczas tej podróży życie pasażerów było zagrożone z powodu gwałtownej burzy i tylko cudowna pomoc Matki Bożej ocaliła wszystkich od śmierci w morskiej otchłani. Jednak kreteńscy czciciele ikony wierzą, że starożytny obraz nadal jest przechowywany w ikonostasie obecnego klasztoru. Miejscowi opowiadają, że Turcy trzykrotnie podejmowali próby zabrania ikony do Konstantynopola, ale zawsze powracała na to miejsce. Za trzecim razem . Turcy zdecydowali przykuć ją łańcuchem . do marmurowej kolumny. Jednak ikona wróciła z łańcuchem i kolumną. Łańcuch do dzisiaj znajduje się w ikonostasie, a mar- ' murową kolumnę można oglądać na dziedzińcu klasztoru. Cudowna ikona wraz z bogactwem treści , religijnych dostarcza wielu tematów do rozważań o odkupieniu, o czulej trosce i opiece Maryi nad swoim Synem. Maryja ogarnia także nas swoją dobrocią, miłością macierzyńską i daje pewność, że my również zostaniemy przygarnięci do Jej serca, ilekroć będziemy się do Niej uciekać. Treść tej cudownej ikony jest tak jasna, iż Maryja może być nazwana Matką Bożą Nieustającej Pomocy.

Ks. Stanisław Wojtowicz SAC

Miejsca Święte 6/02

   

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.



Autor

Tresć




[ Powrót ]
 
[ Strona główna ]


Humor | O stronie... | Wspomóż nas | Polityka Prywatności | Reklama | Kontakt

© 2001-2019 Pomoc Duchowa
Portal tworzony w Diecezji Warszawsko-Praskiej