Cześć Matki Bożej w Kościele prawosławnym

Wśród prawosławnych jest silnie rozwinięty kult Matki Bożej. "Miłość i cześć dla Najświętszej Panny - pisze teolog prawosławny Sergiusz Bułgakow - jest duszą pobożności prawosławnej, jej sercem, które ogrzewa i ożywia całe ciało". Można mówić - zdaniem A. Kniaziewa, który był obserwatorem prawosławnym na Soborze Watykańskim II o "wszechobecności Matki Bożej w liturgii i w pobożności Kościoła prawosławnego". Prawosławie modli się "do Boga, który jest w Maryi".

W świeżo wydanej we Włoszech książce pt. Tysiąc lat wiary w Rosji znajduje się m.in. wywiad z patriarchą moskiewskim Pimenem, który stwierdza: "Co się tyczy Maryi Dziewicy, to Kościół prawosławny rosyjski, tak jak cały świat chrześcijański, czci Ją od starożytności". Ta cześć ma charakter stały, a pochodzi z gorącej i szczerej wiary prawosławych w Jej szczególne orędownictwo u Boga. "Możemy śmiało powiedzieć, że cześć N. Panny jest u nas bardzo wysoka, dlatego mówić tu o jakimś schyłku historycznym nie ma żadnej podstawy".

Rok liturgiczny w Kościele prawosławnym zaczyna się 1 września. W dniu tym wierni modlą się: "Bądź pozdrowiona, Matko Boża, Dziewico pełna łaski, ucieczko i ochrono rodzaju ludzkiego... Módl się do Chrystusa, naszego Boga, aby dał pokój całemu światu". Zaraz na początku, 8 września, obchodzi się uroczyście święto Narodzenia NMP. Tejże samej rangi są trzy inne święta Maryjne: Ofiarowanie NMP (21 XI), Zwiastowanie (25 III) - święto nakazane we wszystkich krajach obrządku bizantyjskiego, obchodzone nawet wtedy, gdy wypadnie w Wielki Piątek - i, kończące rok kościelny, święto Zaśnięcia (Wniebowzięcia) NMP (15 VIII), poprzedzone 15-dniowym postem, a przedłużone oktawą. Wśród wielu mniejszych świąt warto wymienić: Synaksis (26 XII) - święto "zgromadzenia" wiernych, którzy tuż po Bożym Narodzeniu śpieszą uczcić Matkę Jezusa; święto NMP "Źródła życia" (dokładnie: "Źródła, które otrzymuje życie i daje życie"), przypadające w piątek po Wielkanocy; Pokrov, czyli święto Opieki NMP, obchodzone przez Słowian i Rumunów 1 października (odpowiednikiem tego święta jest w Kościele greckim Omoforion, święto Płaszcza NMP, 2 VII); święto Poczęcia NMP (9 XII), w które czci się świętość wieczystą Maryi.

Każde święto maryjne to klejnot poezji w swych modlitwach, śpiewach i czytaniach liturgicznych, pełnych też głębi teologicznej. 8 września rozlega się w cerkwiach śpiew: "Twoje narodzenie, o Bogarodzico, zwiastowało radość całemu światu. Z Ciebie bowiem wzeszło Słońce sprawiedliwości, Chrystus nasz Bóg, który uwalniając nas z przekleństwa przyniósł nam błogosławieństwo, a tryumfując nad śmiercią dał nam życie wieczne". 21 listopada słyszymy antyfony: "Ta, która jest przeczystą świątynią Zbawiciela,... wchodzi dziś do domu Pana, niosąc z sobą łaskę Ducha Bożego". Tu ma "się przygotować na Matkę Bozą i pośredniczkę zbawienia". Na Boże Narodzenie lud zwraca się do Pana Jezusa ze słowami: "Cóż Ci ofiarujemy, o Chryste, gdy rodzisz się na ziemi jako człowiek? Całe stworzenie niesie Ci coś w dowód wdzięczności: aniołowie - śpiew, niebiosa - gwiazdę, ziemia - grotę, a my, ludzie, ofiarujemy Ci Matkę Dziewicę". W soboty Wielkiego Postu śpiewa się częściami, a w sobotę po piątej niedzieli w całości, Akatyst, stary (z VI w.) i przepiękny hymn maryjny. Śpiewa się go stojąc, by wyrazić wdzięczność Dziewicy zwycięskiej, m. in. w słowach: "Zdrowaś, niewzruszona wieżo Kościoła... Zdrowaś, Ty obalasz naszych wrogów... Zdrowaś, Ty zbawiasz duszę moją". Na zakończenie wierni padają przed ikoną Matki Bożej i całują ją nabożnie. Na Wniebowzięcie wyznaje się Maryi: "Jak (Pan) zachował Cię dziewicą, kiedy rodziłaś, tak zachował Twe ciało przed zepsuciem w grobie i uwielbił Cię przez boskie przeniesienie, oddając jako matce cześć synowską".

Nie ma dnia, by nie czczono na Wschodzie Matki Bożej, i to nie tylko prywatnie. Podczas Jutrzni wierni zwracają się do Trójcy: "Święty, święty, święty jesteś, o Boże. Przez Bogarodzicę miej litość nad nami!" Na początku Mszy św. kapłan modli się przed ikoną Matki Bożej w ikonostazie: "Ty, która jesteś źródłem miłosierdzia, miej współczucie dla nas. Spójrz na ten lud, który zgrzeszył; okaż swą potęgę, jak zawsze to czyniłaś. Pełni nadziei w Tobie, wołamy za Gabrielem, księciem wojska niebieskiego: Bądź pozdrowiona!" I w kanonie mszalnym wspomina się "przede wszystkim najświętszą, błogosławioną ponad wszystko i chwalebną Matkę Bożą, zawsze Dziewicę, Maryję". Po nieszporach przed ikoną Maryi, przy świetle samych tylko świec, rozlega się śpiew: "Najłaskawsza nasza Królowo, Matko Boża, nadziejo nasza, przyjaciółko sierot i orędowniczko pielgrzymów, radości smutnych i opiekunko uciśnionych, spójrz na naszą nędzę, na nasze cierpienie; wspomóż nas niemocnych, nakarm nas, pielgrzymów; Ty, co znasz naszą nędzę, wybaw nas: wszak Ty chcesz tego, a my nie mamy innej pomocy oprócz Ciebie, jedyna nasza opieko, jedyne wsparcie, o Matko Boża; zachowaj nas i wspieraj na wieki wieków". Jest to jedna z najpiękniejszych modlitw w liturgii bizantyjskiej. Jej słowa dobrze oddają twardą dolę ludzką, a zarazem ogromną nadzieję.

Wielki jest kult ikon (obrazów świętych) wśród prawosławnych, zarówno w liturgii, jak w zaciszu domowym. Prawie połowa to ikony maryjne. Jan Paweł II w encyklice Matka Odkupiciela tak je opisuje: "Maryja bywa na nich przedstawiana jako tron Boży, niosący Pana i podający Go ludziom (Theotokos), lub jako droga, która wiedzie do Chrystusa i ukazuje Go (Odigitria), lub jako modląca się Orędowniczka i znak obecności Bożej na drodze wiernych aż do dnia Pańskiego (Deisis), lub jako Opiekunka okrywająca ludy swym płaszczem (Pokrov), czy jako miłosierna i najczulsza Dziewica (Eleousa). Zwykle bywa przedstawiana wraz z Synem, Dzieciątkiem Jezus w ramionach: właśnie to odniesienie do Syna wsławia Matkę. Czasem obejmuje Go z czułością (Glykofilousa), kiedy indziej hieratyczna zdaje się być pogrążona w kontemplacji Tego, który jest Panem dziejów". Ikona dla chrześcijan wschodnich to "okno", przez które kontemplują świat nadprzyrodzony. Patriarchat moskiewski wspomina codziennie jedną lub więcej ikon (kalendarz wymieniał ich przed Rewolucją tysiąc, a teraz 196), z czego dziewięć doznaje czci w specjalnie poświęcone im święta. Ikonie Matki Bożej Włodzimierskiej przypisują pobożni Rosjanie ocalenie Moskwy w 1395 r. przed Tamerlanem, wodzem Mongołów, oraz koniec zależności księstwa moskiewskiego od Złotej Ordy tatarskiej w 1480 r.

Na Wschodzie prawosławnym wiele jest kościołów i monasterów (klasztorów) poświęconych Matce Bożej. Do świątyni Panagii (Całej Świętej) na wyspie Tinos ciągną na święto Wniebowzięcia pielgrzymki ze wszystkich stron,na ostatnim odcinku na kolanach, i wyspa staje się wtedy ośrodkiem chrześcijaństwa greckiego. Inne słynne sanktuaria maryjne to Blacherny w Istanbule, Orłowo w Bośni, Pecz w Serbii, Baćkowo i Cziprowiec w Bułgarii, Blej w Rumunii. Były one ostoją wiary i kultury narodowej w czasie wielowiekowej niewoli tureckiej. W Rosji pielgrzymi najchętniej zdążają do Zagorska koło Moskwy i Poczajowa na Ukrainie, i to nie tylko w dni świąteczne. Nieraz pozostają w tych miejscach pielgrzymkowych dłużej - bywa: nawet rok i więcej - by brać udział w nabożeństwach mnichów, otrzymać poradę jakiegoś "starca" i pracować przy naprawie budynków świątynnych.

Cześć Matki Bożej mocno oddziaływuje na życie chrześcijan prawosławnych. 1500 zakonników w "republice mniszej" na greckiej Górze Athos, zwanej "Ogrodem Dziewicy", czci Ją jako wzór życia poświęconego Bogu, a w Jej opiece znajduje pomoc. Pisarka Goriczewa wyznaje, że dzięki modlitwie do Matki Bożej kobieta rosyjska odnajduje swą godność i powołanie. Artyści trzymają się zaleceń Synodu Kościoła rosyjskiego z 1551 r., że malarz ikon ma być "pokorny, łagodny, pobożny, niegadatliwy, niezazdrosny ani kłótliwy". Poeta Aleksander Puszkin nie pragnął mieć wiele obrazów sławnych malarzy w swym pokoju, lecz: "W skromnym ustroniu powolnego trudu na jedno płótno chciałbym patrzeć w życiu, skąd jakby z nieba, zza obłoków grudy spojrzeli na mnie Przeczysta i Zbawiciel... Spełniło się pragnienie, bo o tej porze zesłał mi Stwórca Ciebie, o Madonno najczystszej piękności, o najczystszy wzorze".

Warto wspomnieć jeszcze o żywym zainteresowaniu się teologów prawosławnych tematyką maryjną. Podkreślają oni jako prawdy niezłomne Macierzyństwo Boże i dozgonne dziewictwo Maryi oraz Jej pośrednictwo między rodzajem ludzkim a Jej Synem. Są przekonani o Jej zupełnej świętości, jak też o Wniebowzięciu. W XVII i XVIII w. wielu, zwłaszcza w Rosji, przyjmowało naukę katolicką o Niepokalanym Poczęciu. Jeżeli dzisiaj się ją odrzuca w prawosławiu, pochodzi to, jak tłumaczy Nowa Encyklopedia Katolicka (USA), nie z powodu jej treści, którą potwierdzają teksty liturgii bizantyńskiej i homilie wielkich Ojców Wschodu, lecz stąd, że ogłosił ją jako dogmat Papież rzymski. Przepiękne są wypowiedzi o Maryi teologów rosyjskich z naszego wieku. P.A. Floreński (tok. 1943) uczy: "W Niej, Oblubienicy Ducha Świętego, wytryska Źródło powszechnej czystości"; "Jeżeli Pan jest głową Kościoła, łagodna Maryja jest... sercem, przez które Kościół rozdziela swym członkom życie". Według Bułgakowa (t 1944) "w Niej została urzeczywistniona idea Bożej Mądrości w świecie stworzonym"; "Ona uświęca cały świat naturalny. W Niej i przez Nią świat osiągnie swe przeobrażenie". V. Lossky pisze: "Cel ostateczny człowieka nie urzeczywistnił się tylko przez osobę boską wcieloną, tj. Syna Bożego, ale też przez osobę ludzką ubóstwioną, tj. Dziewicę Maryję". Zda się, że to wszystko pisze nasz św. Maksymilian.

Wspólna cześć Matki Bożej w Kościele katolickim i w Kościele prawosławnym ma znaczenie ekumeniczne, jak stwierdził Sobór Watykański II. Ostatnio Ojciec Święty podkreślił w encyklice maryjnej, że Kościół katolicki i Kościół prawosławny "czują się głęboko złączone przez miłość i cześć dla Matki Bożej". "Dzięki wysiłkom Jana Pawła II - pisze kapłan prawosławny M. Meerson Aksieniow - jego gorącej wierze i ogromnemu entuzjazmowi osobistemu, zaczyna tajać lód w stosunkach międzywyznaniowych".

W czasie swej grudniowej wizyty w Rzymie patriarcha prawosławny Konstantynopola Dimitrios I stwierdził, że "osoba Całej Świętej Bogarodzicy zajmuje miejsce główne i centralne w wierze naszych Kościołów". W związku z tym zaproponował oficjalnie, "aby w dialogu teologicznym między naszymi Kościołami miejsce centralne zajął temat mariologii, który ma być zbadany z punktu widzenia nie tylko chrystologicznego, ale też antropologicznego, a szczególnie eklezjologicznego, celem pełnego wznowienia naszej wspólnoty kościelnej, o którą się modlimy i staramy, i której bardzo oczekujemy".

Prośmy Maryję słowami modlitwy, którą niedawno ułożono w Moskwie na wzór Akatystu: "Matko zawsze chwalebna, Matko Słońca Prawdy, Matko ludu chrześcijańskiego, daj nam, swoim dzieciom, pojednać się, daj jedność braterską pod swoją opieką..."

Rycerz Niepokalanej nr 383 Ostatnia aktualizacja: 09.06.2021 Wasze komentarze: Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy. Autor Treść Nowości Modlitwa do bł. ks. Bronisława Markiewicza Litania do bł. ks. Bronisława Markiewicza Modlitwa do św. Hiacynty Mariscotti Modlitwa do bł. ks. Zygmunta Pisarskiego Modlitwa do św. Teofila Modlitwa do św. Martyny Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025 Poprzednia [ Powrót ] Następna