Beata Obertyńska: Świadectwo wojennych przeżyć

Te słowa papież Jan Paweł II I wypowiedział w Częstochowie 4 czerwca 1979 r. podczas pierwszej pielgrzymki do ziemi ojczystej, powtórzył je również w dniu 4 czerwca 1997 r. w przemówieniu ze Szczytu Jasnogórskiego. Ojciec Święty podkreślił w swojej wypowiedzi doniosłą rolę Jasnej Góry i kultu maryjnego w historii polskiego narodu.

Najstarsze świadectwa maryjnej pobożności na ziemiach polskich łączą się z misyjną działalnością św. Wojciecha. Spośród licznych tytułów maryjnych tamtych czasów szczególną popularność zyskała "Gwiazda Morza" - "Stella Maris". "Chwała Ci Dziewico, Gwiazdo Morza, któraś jako dobra Pani raczyła wejrzeć na mnie najniższego sługę Twego" - takie słowa modlitwy są zamieszczone w "Świętego Wojciecha żywocie pierwszym". Tytuł "Gwiazda Morza" wskazuje, że Najświętsza Maryja Panna była czczona wówczas jako "nosicielka światła". Ona bowiem urodziła źródło światła: Jezusa Chrystusa. Maryja-Gwiazda Morza pełniła wówczas rolę przewodnika, który prowadził naród z mroków pogaństwa do światła Chrystusowej prawdy. Mamy więc tu do czynienia z pobożnością maryjną charakterystyczną dla pierwszej fazy chrystianizacji naszego kraju.

Rozwój kultu maryjnego w Polsce średniowiecznej łączył się z działalnością napływających stopniowo na ziemie polskie zakonów. Benedyktyni i cystersi szerzyli kult Matki Bożej Wniebowziętej, związany z historycznymi tradycjami tych zakonów. Bracia mniejsi św. Franciszka upowszechniali nabożeństwo do Jezusa Ukrzyżowanego, z tej też tradycji wywodzi się kult Matki Bożej Bolesnej. Wraz z przybyciem do Polski Dominikanów upowszechniał się różaniec, który zespolił się z pobożnością maryjną polskiego narodu. Bernardyni wprowadzili kult Matki Bożej Niepokalanego Poczęcia, a karmelici - szkaplerz mariański.

Przełomowym momentem w rozwoju kultu maryjnego w Polsce było przekazanie paulinom jasnogórskim (osiedlonym na wzgórzu Starej Częstochowy w 1382 r.) przez księcia opolskiego Władysława obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. Miało to miejsce prawdopodobnie 31 sierpnia 1384 roku. Kult obrazu jasnogórskiego przybrał na sile po jego sprofanowaniu w 1340 roku i odnowieniu przez króla Władysława Jagiełłę. Już w XV wieku wzrosła wydatnie liczba jasnogórskich pielgrzymek. Przybywali wówczas do Częstochowy - obok Polaków - pielgrzymi z Czech, Moraw, Śląska, Litwy, Saksonii, Prus, Węgier.

Tak więc kult Matki Boskiej Częstochowskiej miał od początku zasięg międzynarodowy. Na Jasnej Górze ujawnił się uniwersalny charakter pobożności maryjnej.

Równocześnie Jasna Góra była ośrodkiem typowo polskiej pobożności maryjnej. Polski aspekt kultu obrazu Matki Bożej Częstochowskiej wyrażał jej tytuł "Królowej Narodu", wywodzący się z czasów średniowiecza. W XV wieku krakowski kronikarz Jan Długosz pisał (w "Księdze uposażeń"), że w obrazie jasnogórskim jest przedstawiona "najdostojniejsza Królowa świata i nasza". Kolejność tych określeń wskazuje na uniwersalny wymiar królowania Maryi. Nie zmienia to w niczym faktu, że Jasnogórska Matka Boża związała się z polską kulturą i historią narodową, stała się duchową twierdzą społeczności wierzących Polaków. Taką rolę odegrała w czasie pamiętnego oblężenia Jasnej Góry przez Szwedów, które trwało od 18 listopada do 20 grudnia 1655 r. i zakończyło się skuteczną obroną klasztoru. Matkę Boską Częstochowską uznano za główną sprawczynię działań obronnych i Jej orędownictwu przypisywano zwycięstwo. Kilka miesięcy później, 1 kwietnia 1656 r., w sobotę oktawy Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny we lwowskim kościele katedralnym odbyły się wiekopomne śluby króla Jana Kazimierza. "Wielka Boga-Człowieka Matko, Najświętsza Dziewico! Ja, Jan Kazimierz [...] Ciebie za patronkę i Królowę państw moich dzisiaj obieram" - z tamtych czasów wywodzą się znane nam słowa narodowego ślubowania.

Przypomnijmy, że w XVII wieku fakty ofiarowania Matce Bożej kraju miały miejsce również w innych katolickich państwach Europy. We Francji król Ludwik XIII w 1638 r. ofiarował swój kraj Matce Boskiej.

Podobnych aktów ofiarowania dokonano w Austrii, Bawarii, na Węgrzech. Miały jednak one inne znaczenie niż u nas. W Polsce akt ten nastąpił w sytuacji zewnętrznego zagrożenia kraju ze strony protestanckiego najeźdźcy, łączył się więc z koniecznością walki o niezależny byt państwowy. Zadecydowało to o swoistości kultu Królowej Polski i o jego ideowych powiązaniach z narodową suwerennością, zadecydowało także o dynamicznym rozwoju tego kultu w późniejszych stuleciach.

W XVII wieku wzrastały w liczbę polskie sanktuaria maryjne i rozwijał się związany z nimi ruch pątniczy. Wśród ówczesnych sanktuariów Rzeczypospolitej Częstochowa zajmowała miejsce szczególne. Znany poeta i kaznodzieja tamtych czasów Szymon Starowolsld pisał o Jasnej Górze: "słynie w całym niemal chrześcijańskim świecie z cudownego obrazu Najświętszej Panienki [...] z najodleglejszych stron Europy pobożni ludzie tu przybywają". Pielgrzymowali na Jasną Górę królowie polscy - z dynastii Jagiellonów, Wazów, a także królowie elekcyjni. Warto odnotować niektóre charakterystyczne przejawy kultu obrazu jasnogórskiego w wieku XVIII. W 1711 r. przybyła do Częstochowy pierwsza pielgrzymka z Warszawy; odtąd praktyka corocznych pielgrzymek warszawskich utrzymuje się do dziś.

W dniu 8 września 1717 r. miała miejsce uroczysta koronacja Madonny 3 Częstochowskiej (korony przysłał papież Klemens XI). Była to pierwsza w Polsce koronacja wizerunku maryjnego, uczestniczyło w niej około 200 tys. pątników. W 1744 r. król August II dokonał aktu oddania całej Polski Matce Boskiej, a ustawa sejmowa z 1764 r. proklamowała, iż Rzeczypospolita jest "do swej Najświętszej Królowej Maryi Panny w częstochowskim obrazie cudami słynącej nabożna i jej protekcji w potrzebach doznawająca". Rozbiory Rzeczypospolitej i wojny napoleońskie rzuciły ponury cień na tradycje narodowe związane z Jasną Górą. Król pruski Fryderyk II wydał zakaz odbywania przez Ślązaków pielgrzymek jasnogórskich. Podobny zakaz wydały po pierwszym rozbiorze Polski władze austriackie. Liczba pielgrzymek zmniejszyła się wówczas w Częstochowie w sposób wyrazisty. Wprawdzie z wielką okazałością obchodzono stuletnią rocznicę koronacji obrazu (w 1817 r.), jednakże uwarunkowania polityczne sprawiły, iż w tamtych latach częstochowska Czarna Madonna zdała się pozostawać w cieniu. Stosunkowo szybko naród polski otrząsnął się z ponurych przeżyć związanych z tragedią rozbiorów. W latach niewoli w odrodzeniu ducha narodowego doniosłą rolę odegrał Kościół polski, wzrastało znaczenie kultu maryjnego, rozwijało się maryjne pątnictwo. Liczba pielgrzymów na Jasnej Górze zwiększyła się w ubiegłym stuleciu dziesięciokrotnie (z ok. 20 tys. w latach trzydziestych do ok. 200 tys. rocznie w końcu stulecia). Do jasnogórskiego obrazu pielgrzymowali Polacy ze wszystkich dzielnic rozbiorowych, przybywały również na Jasną Górę inne narody słowiańskie. Ruch pielgrzymkowy przekraczał kordony rozbiorowe i bariery językowe. Polski lud, który modlił się do swej Matki w języku ojczystym, uświadamiał sobie swą własną narodową przynależność. Pielgrzymki jasnogórskie pełniły w okresie rozbiorów ważną rolę w narodowej integracji. Doniosłość procesu duchowej konsolidacji narodu przy Matce Bożej Częstochowskiej podkreślił Henryk Sienkiewicz wpisując się (w 1903 r.) do jasnogórskiej księgi pamiątkowej: "W Częstochowie na Jasnej Górze bije nieśmiertelne serce polskiego ludu".

W Polsce odrodzonej tradycje kultu maryjnego nadal się rozwijały i ubogacały. W dwudziestoleciu międzywojennym przybyło na Jasną Górę łącznie prawie pięć milionów pielgrzymów. Do Częstochowy udawały się pielgrzymki stanowe i zawodowe, szkolne i akademickie, chorych, robotników, harcerzy. W 1936 r. zgromadziło się na Jasnej Górze około 20 tys. studentów. Młodzież akademicka złożyła wtedy przed obrazem jasnogórskim następujące ślubowanie: "Przyrzekamy i ślubujemy, że wiary naszej bronić i według niej rządzić się będziemy w życiu naszym osobistym, rodzinnym, społecznym, narodowym, państwowym".

W następnym roku przybyło do Częstochowy również około 20 tys. nauczycieli katolickich, by złożyć Matce Bożej Jasnogórskiej rotę ślubowania. "Odrodzicielko ducha Narodu! Przyrzekamy i postanawiamy, że w walce o dobro i duszę dziecka nie ustąpimy [...] Słowem i przykładem naszego życia dziatwę tę będziemy chronili i wszelkie złe wpływy od niej odsuwali" - ślubowali w 1937 r. na Jasnej Górze polscy nauczyciele.

W latach okupacji organizowanie pielgrzymek było zabronione, jednak przybywali na Jasną Górę pielgrzymi indywidualni i w niewielkich grupach. Matka Boska Częstochowska stanowiła duchowe oparcie dla walczącego narodu, dla przebywających w niemieckich obozach i sowieckich łagrach. Okupant w pełni zdawał sobie z tego sprawę. Wyraził to trafnie Hans Frank, Generalny Gubernator w Krakowie, który w swoim "Dzienniku" napisał: "Gdy wszystkie światła dla Polski zgasły, to wtedy zawsze jeszcze była Święta z Częstochowy i Kościół".

W okresie powojennym kult Matki Boskiej Częstochowskiej rozwijał się w polskim społeczeństwie dynamicznie, wzrastało też wydatnie oddziaływanie Jasnogórskiej Madonny w skali międzynarodowej. Na Jasnej Górze odbywały się uroczystości mające doniosłe znaczenie ogólnonarodowe. W dniu 8 września 1946 r. prymas August Hlond wraz z episkopatem, w obecności miliona pielgrzymów, dokonał przed jasnogórskim obrazem poświęcenia całego narodu Niepokalanemu Sercu Maryi. Pełne wymowy były obchody dziesięciolecia tej uroczystości w 1956 r., z pustym miejscem dla internowanego prymasa Stefana Wyszyńskiego. Po upływie następnego dziesięciolecia, w 1966 r. na Jasnej Górze odbywały się, z udziałem milionowej rzeszy pątników, centralne uroczystości Milenium Chrztu Polski, poprzedzone Wielką Nowenną. Przed obchodami milenijnymi Matka Boska Częstochowska rozpoczęła (w 1957 r.) niezwykłą pielgrzymkę po kraju. Peregrynację obrazu Matki Bożej Częstochowskiej organizowały również ośrodki polonijne. Jasna Góra przeżyła swój największy triumf, gdy w czerwcu 1979 r. witała u siebie po raz pierwszy papieża-Polaka Jana Pawła II. To przecież dzięki niej - powiedział wówczas Ojciec Święty - "tu zawsze byliśmy wolni". Pątnictwo osiągnęło swoje apogeum w całych dziejach Jasnej Góry podczas VI Światowego Spotkania Młodzieży, które odbyło się w sierpniu 1991 r. z udziałem Ojca Świętego. Zgromadziło się wtedy przy obrazie jasnogórskim około miliona siedmiuset tysięcy młodych pielgrzymów reprezentujących ponad siedemdziesiąt narodów świata.

W ostatnich latach znaczenie Jasnej Góry w życiu polskiego społeczeństwa ciągle wzrasta. Wokół jasnogórskiego obrazu ogniskują się ogólnopolskie inicjatywy duszpasterskie. W ramach duszpasterstwa rolników i robotników przybywają do Częstochowy corocznie we wrześniu ludzie pracy z całej Polski. Własne spotkania modlitewne mają każdego roku przy jasnogórskim obrazie nauczyciele, prawnicy, służba zdrowia, młodzież akademicka, kolejarze, bankowcy, parlamentarzyści, rzemieślnicy, środowiska twórcze, a także rozwijające się ostatnio w Polsce religijne ruchy nieformalne - oazy, neokatechumenat, odnowa w Duchu Świętym itp. Wzrastające systematycznie znaczenie Jasnej Góry w życiu polskiego narodu wyrasta z wiekowych tradycji, stanowi siłę duchową i duchową szansę Polaków.

Ostatnia aktualizacja: 11.04.2025

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Autor Treść

Nowości Modlitwa do bł. ks. Bronisława Markiewicza Litania do bł. ks. Bronisława Markiewicza Modlitwa do św. Hiacynty Mariscotti Modlitwa do bł. ks. Zygmunta Pisarskiego Modlitwa do św. Teofila Modlitwa do św. Martyny

Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025

Poprzednia

[ Powrót ]

Następna