bp Andrzej Chryzostom Załuski, herbu Junosza

1 maja 1711 - W Dobrym Mieście na Warmii zmarł bp Andrzej Chryzostom Załuski, herbu Junosza (pseud.: Cierpiący, Ieden Kapłan, Ogłowski Andrzej, Iego Niegdy Przyjaciel X. B. Kijowski), kanclerz królowej Marii Kazimiery, poseł nadzwyczajny Rzeczypospolitej w Królestwie Francji w 1674, poseł Rzeczypospolitej w Królestwie Hiszpanii, biskup kijowski od 1683, biskup płocki od 1692, biskup warmiński od 1699, kanclerz wielki koronny od 1702 do 1711, kaznodzieja, historyk, tłumacz.

Urodził się w styczniu 1648 (ochrzczony 28 stycznia) w Stolcu, dekanat warecki archidiec. gnieźnieńskiej, jako syn Aleksandra, wojewody rawskiego i Katarzyny Olszowskiej. Był siotrzeńca prymasa Andrzeja Olszowskiego. Początkowe nauki pobierał w kolegiach jezuickich, potem kontynuował studia filozoficzne, historyczne i prawnicze w Wiedniu, Rzymie, Paryżu i Lowanium. W studiach doświadczał pomocy materialnej swojego wuja prymasa.

Po powrocie do kraju w 1673 przyjął niższe święcenia, potem w latach 1674-75 posłował do Hiszpanii, Portugalii i Francji. Po powrocie otrzymał funkcję sekretarza koronnego. Nosił godności kanonika pułtuskiego i łęczyckiego, opata komendatoryjnego wąchockiego oraz prepozyta jarosławskiego. Na sejmie koronacyjnym w 1676 miał kazanie w obecności króla i stanów.

Po przyjęciu wyższych święceń (1674) uzyskał 15 listopada 1683 prowizję na biskupstwo kijowskie. Potem przeszedł na diecezję płocką (15 października 1692); równocześnie w latach 1682-99 był komendatoryjnym opatem Cystersów w Wąchocku. W 1693 odbył synod diecezjalny; rozpoczął szereg wizytacji kanonicznych, w czasie których wielokrotnie wygłaszał kazania i nauki. W czasie Wielkiego Postu w 1696 wypowiedział szereg nauk w kolegiacie pułtuskiej. W 1698 odprawił kolejny synod w Pułtusku. Dla usprawnienia działalności administracyjnej i sądowej w rozległej diecezji 1 grudnia 1695 powołał do życia dodatkowy oficjałat z siedzibą w Łomży.

Następnie był biskupem warmińskim (18 maja 1699). 18 stycznia 1701 ukoronował w Królewcu Fryderyka I na pierwszego króla Prus. W styczniu 1702 podpisał akt pacyfikacji Wielkiego Księstwa Litewskiego. Był tajnym agentem króla pruskiego o pseudonimie Lamprecht, donosząc mu o poczynaniach Augusta II. Od 1705 uwięziony przez Augusta II za konszachty z Leszczyńskim, musiał tłumaczyć się ze swego postępowania w Rzymie.

23 grudnia 1683, po zwycięstwie wiedeńskim Jana III Sobieskiego, witał króla uroczystą mową w katedrze krakowskiej. W latach 1691-92 i w 1709 był prepozytem płockiej kapituły katedralnej. Od 1702 pełnił urząd wielkiego kanclerza koronnego.

Biskup podjął decyzję o budowie w Lidzbarku Warmińskim kaplicy, będącej wotum dziękczynnym za odwrócenie epidemii dżumy, która wówczas panowała na Warmii. W późniejszym czasie ją rozbudowano i w ten sposób powstał istniejący do dzisiaj kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego.

Był wybitnym politykiem i biskupem, ale na skutek ówczesnych układów przez pewien czas był więziony przez Augusta I, najpierw w Dreźnie, a potem w Ankonie. Przebywał także na wygnaniu w Królewcu. W rezultacie jednak wrócił na swą stolicę warmińską, gdzie też zakończył życie 1 maja 1711 w Dobrym Mieście.

Jak się ogólnie stwierdza, Załuski mimo swych zajęć politycznych nie zaniedbywał pasterskich obowiązków w diecezjach i był jednym z gorliwszych biskupów swego okresu. Przy wszystkich swoich zajęciach zajmował się także piśmiennictwem. Obok urzedowych swych przemówień przy różnych okazjach, a także kazań, wniósł niemały wkład do teologii polskiej.

W znanych "Epistolae historico-familiares" zawarł nie tylko listy, akta, pisma, jednym słowem źródła historyczne do politycznych dziejów państwa, ale też wiele miejsca poświęcił tam sprawom kościelnym. Mamy tam materiały, odnoszące się do innowierców, prymasostwa, obsadzania opactw, dóbr duchownych, walk o przywileje Kościoła. Korespondencja w sprawach duchownych ze świeckimi, biskupami i Rzymem dopełnia reszty. Stąd owe "Epistolae" są także ważnym źródłem do poznania dziejów Kościoła w Polsce z tego okresu.

Inną stroną piśmiennictwa teologicznego bpa Załuskiego są przekłady dzieł ascetycznych, zwłaszcza teologów obcych, a także przekład z francuskiego Starego i Nowego Testamentu. Te przekłady, wielokrotnie wznawiane, są świadectwem ich zapotrzebowania przez Kościół polski. To wszystko dowodzi, że Załuski dobrze się zasłużył teologii polskiej końca XVII i początku XVIII stulecia.

Do jego bibliografii podmiotowej nie włącza się dzieła "Polnisches Legations-Rechts", wydanego rzekomo we Frankfurcie w 1727 i jego tłumaczenie łacińskie w Kolonii z 1728, które w niektórych bibliografiach przypisuje się Załuskiemu. Przekonuje nas do tego Estreicher, który to dzieło kwalifikuje jako pamflet, z jednej strony mający zwrócić uwagę zachodnich protestantów na rzekomo trudną sytuację innowierców w Polsce, z drugiej zaś, nieprzychylnie nastawić do Polski Stolicę Apostolską. A to z pewnością nie leżało w zamiarach bpa Załuskiego, męża stanu i dobrego patrioty.

Pochowany został w podziemiach dobromiejskiej kolegiaty pw. Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych. Jego epitafium, wykonane z czarnego i białego marmuru, znajduje się w kolegiacie dobromiejskiej. Płytę nagrobną swojemu stryjowi ufundował Andrzej Stanisław Załuski, biskup krakowski.

Następca Załuskiego na biskupstwie płockim, Ludwik Bartłomiej Załuski wystawił mu w pułtuskiej kolegiacie pomnik.

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Autor Treść

Nowości bł. Bolesława Lament Modlitwa do bł. Bolesławy Lament Litania do bł. Bolesławy Lament Modlitwa do św. Józefa Freinademetza Modlitwa do bł. Archanieli Girlani Modlitwa do św. Sulpicjusza Sewera

Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025

Poprzednia

[ Powrót ]

Następna