Rozważania Miłość Modlitwy Czytelnia Źródełko Pomoc Duchowa Relaks Download Cuda Opowiadania Perełki

Inne staropolskie rękopisy biblijne

Obok domniemanego Psałterza św. Kingi i Psałterza Floriańskiego wspomnieć należy jeszcze jeden pomnik staropolskiej literatury biblijnej z tłumaczeniem psalmów, tak zwany

Psałterz Puławski.

Pierwotnie znajdował się on w Puławach, stąd jego nazwa. Dziś jest jednym z największych skarbów Muzeum Czartoryskich w Krakowie.

Psałterz Puławski jest pięknie wykonanym modlitewnikiem z psalmami rozłożonymi na kolejne dni tygodnia (a więc czymś w rodzaju naszej "Liturgii godzin" czyli brewiarza). Liczy 312 kart bogato ozdobionych barwnymi inicjałami (inicjał to ozdobnie namalowana pierwsza litera tekstu) i kolorowymi malowidłami. Na samym końcu Psałterza Puławskiego znajduje się barwna ilustracja przedstawiająca Trójcę Przenajświętszą.

Psałterz Puławski powstał w XVI wieku. Nie wiemy jednak, przez kogo ani dla kogo został sporządzony. Uczony mąż, który ten modlitewnik wykonywał, liniował najpierw każdą kartę dziesięcioma cienkimi, czerwonymi liniami, by stawiać słowa w zgrabnym szeregu, a potem umieszczał na nich duże i wyraźne litery psalmów. Pisał je czarnym atramentem, na czerwono zaś kaligrafował każdą wielką literę. Również czerwonym inkaustem skreślił krótkie wprowadzenia do każdego z psalmów. Stąd Psałterz Puławski jest uważany za pierwszy polski komentarz do Księgi Psalmów.

Jeśli chodzi o wartość literacką tego Psałterza, to podobnie jak w przypadku Psałterza Floriańskiego, jest ona niewielka. Psałterz jest niewolniczym przekładem tekstu łacińskiego, mocno zależnym od przekładów sta- roczeskich. Zawiera też sporo wyrażeń, które w XVI wieku wyszły już z użycia. Natomiast jako świadectwo rozwoju języka polskiego - Psałterz posiada wartość przeogromną.

Psałterz Floriański i Psałterz Puławski zawierają wszystkie 150 pieśni, składające się na Księgę Psalmów Obok nich mamy też zbiory niekompletne z tamtego okresu, czy to przekłady pojedynczych psalmów czy też tłumaczenia małych fragmentów Psałterza. Wśród tych psałterzowych okruszyn na uwagę zasługuje tak zwana

Karta Świdzińskiego

zwana też Kartą Medycką. Ta pojedyncza pergaminowa karta zawiera odpis Psalmu 50, sporządzony przez nieznanego pisarza, prawdopodobnie na podstawie Psałterza Floriańskiego.

Nazwa karty pochodzi od Konstantego Świdzińskiego, który odkrył ją w 1832 roku w odpadach introligatorskich. Rękopis ten przechowywany był początkowo w bibliotece Pawlikowskich w Medyce (stąd druga nazwa), a potem w Ossolineum we Lwowie.

Modlitwy Wacława

to inna okruszyna Psałterza. Jest to mała pergaminowa książeczka, przepisana przez Wacława Ubogiego z Brodni przed rokiem 1482 z jakiegoś dawniejszego oryginału. Książeczka liczy 142 karty. Na jej treść składają się Godzinki o Najświętszej Maryi Pannie, Godzinki o św. Annie, Godzinki o Aniele Stróżu, a także niektóre psalmy, przytoczone dosłownie lub sparafrazowane. Przypuszcza się, że psalmy przepisano z Psałterza, powstałego w latach 1470-1480.

Wigilie za umarłe ludzie

to jeszcze inny, zachowany z tamtych czasów modlitewnik, w którym zamieszczono między innymi polski tekst szesnastu psalmów w całości lub urywkach, w wersji nieco późniejszej niż te w Psałterzu Floriańskim.

Biblia Królowej Zofii

to natomiast najstarszy zachowany rękopis przekładu całego Pisma Świętego na język polski. Tłumaczenia dokonał na prośbę czwartej żony króla Władysława Jagiełły, Zofii, królewski kapelan ksiądz Andrzej z Ja- szowic. Biblia nie przetrwała do naszych czasów w całości. Ocalał tylko pierwszy tom (ukończony w 1453 roku), niestety, w stanie bardzo uszkodzonym. Z jego 470 kart ocalało jedynie 185 z tekstem Pięcioksięgu Mojżeszowego, Księgą Sędziów, Jo- zuego, aż do Księgi Tobiasza i Estery.

Jeśli chodzi o tom drugi, to wszystko wskazuje na to, że przeznaczono go na makulaturę, i to jeszcze przed rokiem 1609. naleziono bowiem w kilku miejscach, we Wrocławiu, Królewcu i Szaros Patak ha Węgrzech karty z drugiego tomu, sklejone jako tekturę i użyte do oprawy ksiąg z XVII wieku. Tektura zawierała urywki z Księgi Daniela, Jeremiasza, Izajasza i Pierwszej Księgi Machabejskiej. Niestety, nie wiemy, czy królowa Zofia miała w swojej Biblii także Nowy Testament. Każda karta Biblii Królowej Zofii zawiera dwie kolumny tekstu po 35 linijek, napisanych gotykiem. Co ciekawe, tekst pozbawiony jest barwnych iluminacji; posiada jedynie pozostawione puste miejsca. Wskazuje to, że rękopis Biblii Królowej Zofii nie został ukończony.

Ex libris zamieszczony w księdze wskazuje, że w 1562 roku była ona własnością wojewody poznańskiego Jana Krotowskiego herbu Leszczyc, który z kolei zapisał ją w testamencie swoim współwyznawcom, Braciom Czeskim. Tak Biblia trafiła do Baranowa, stąd prawdopodobnie wywieziono ją około roku 1627 na Węgry. Tu słuch o niej zaginął.

O istnieniu tego rękopisu dowiedziano się dopiero na początku XIX wieku. Znajdował się w bibliotece reformowanego kolegium w Szaros Patak na Węgrzech, stąd Biblia Królowej Zofii nazywana też bywa Biblią szaroszpatacką. Po raz pierwszy więcej szczegółów podał o niej Julian Ursyn Niemcewicz w swych "Pamiętnikach o dawnej Polsce".

W czasie drugiej wojny światowej rękopis Biblii Królowej Zofii uległ całkowitemu zniszczeniu, na szczęście jednak już w 1871 roku został on ogłoszony drukiem (Lwów), powtórnie zaś w postaci fotograficznej wydała Polska Akademia Umiejętności w Krakowie w roku 1930.

Dziś wszelkie opracowania dotyczące Biblii Królowej Zofii dokonuje się właśnie w oparciu o to wydanie fototypiczne. Okazuje się, że Biblia szaroszpatacka, podobnie jak Psałterz Floriański i Psałterz Puławski, posiada znikome znaczenie literackie. Nie jest to bowiem przekład samodzielny, ale spolszczenie tekstu czeskiego, i to bardzo niezgrabne. Aleksander Bruckner napisał w "Dziejach języka polskiego" w 1925 roku: "Czeski to tekst żywcem na polski przełożony. Natomiast pod względem językowym Biblia posiada wartość nieocenioną - ukazuje bowiem, jak rozwijał się język polski". Wiele odkryć starych rękopisów i starych druków dokonano w przeszłości bardzo przypadkowo. Może warto dlatego przejrzeć swoje archiwa rodzinne, piwnice czy skrzynie na poddaszach. A nuż w tych szpargałach znajduje się coś niezwykle wartościowego.

Sprawdź, czy zapamiętałeś...

  • Czym różni się Psałterz Puławski od Psałterza Floriańskiego?
  • Gdzie jeszcze można szukać najstarszych rękopisów polskich tłumaczeń psalmów?
  • Dlaczego Biblia szaroszpatacka posiada prymat wśród innych polskich przekładów Pisma Świętego?

 
[ Strona główna ]

Modlitwy | Zagadki | Opowiadania | Miłość | Powołanie | Małżeństwo | Niepłodność | Narzeczeństwo | Prezentacje | Katecheza | Maryja | Tajemnica Szczęścia | Dekalog | Psalmy | Perełki | Cuda | Psychotesty |

Polityka Prywatności | Kontakt - formularz | Kontakt

© 2001-2022 Pomoc Duchowa
Portal tworzony w Diecezji Warszawsko-Praskiej