Rozważania Miłość Modlitwy Czytelnia Źródełko Pomoc Duchowa Relaks Download Cuda Opowiadania Perełki

Literatura Ormian

Literatura armeńska sięga drugiego stulecia po narodzeniu Chiystusa. Były to głównie utwory o charakterze historycznym i poetyckim Jednak cała twórczość wczesnego okresu zaginęła. Do czasu wynalezienia własnego alfabetu ormiańskiego język ten odgrywał jedynie podrzędną rolę w stosunku do syriackiego, który od wprowadzenia w Armenii chrześcijaństwa był używany jako język oficjalny zarówno w Kościele, jak i na dworze królewskim oraz w sądach.

Dopiero po ułożeniu alfabetu przez Mesropa Masztoca około 405 roku język ormiański zaczął panować w życiu publicznym i intelektualnym. Wtedy właśnie narodziła się właściwa literatura ormiańska i wkrótce doszła do takiego rozwoju, że czas jej powstania nazwano złotym wiekiem. Było to wielką zasługą Mesropa oraz katolikosa Sahaka (Izaaka), którzy aby rozwinąć na terenie kraju oświatę chrześcijańską, wysyłali młodych Ormian do szkół greckich i syryjskich, przygotowując w ten sposób przyszłych uczonych i teologów. Niektórzy z najzdolniejszych dopomogli swym protektorom w dokończeniu przekładu Biblii na język ormiański (wydanie krytyczne przekładu ukazało się w Wenecji w 1805 roku).

Po Mesropie Masztocu zmarłym w 441 roku najwybitniejszym pisarzem był Mojżesz Choreński (około 410-487 roku), autor pierwszej historii Armenii od czasów Hajka, mitycznego praojca narodu ormiańskiego. Dzieło to napisał w latach 475-480 na polecenie księcia Sahaka Bagratuniego. Z grupą uczniów Mesropa przebywał w egipskiej Aleksandrii i w syryjskiej Edessie. Jego powrót do ojczyzny przypadł na okres upadku państwowości armeńskiej. Jego dzieło nie spotkało się z aprobatą Kościoła armeńskiego i podobnie jak Łazarz z Parbi, autor Oskarżenia kłamliwych mnichów (XVII wiek), cierpiał prześladowanie. Dzieło Mojżesza Choreńskiego składa się z trzech części zatytułowanych: Rodowód Wielkiej Armenii, Histońa naszych przodków oraz Koniec historii naszej ojczyzny. Autor wykorzystał legendy, mity, ustne przekazy oraz współczesną mu literaturę. Druga księga Historii jest cennym źródłem do dziejów rozwoju hellenistycznej kultury armeńskiej.

Dawid, zwany Niezwyciężonym, filozof, napisał dzieło O istocie wszechrzeczy oraz Zasady fńozofii, a historyk Jeghisze (Elizeusz) jako naoczny świadek opisał niezwykle obrazowo dramatyczną walkę Ormian z Persami w V wieku.

Pierwszy kryzys zaczął się w literaturze ormiańskiej już w VI wieku w wyniku ograniczenia kontaktów z Bizancjum przez okupanta perskiego. Jednak już w VII wieku ruch umysłowy wzmógł się i rozwijał aż do XIII wieku. Jest ciekawe, że produkcja literacka tego długiego okresu ma głównie charakter naukowo-religijny, a dzieła są w większości przekładane z greckiego. Nawet twórczość poetycka nie wykraczała poza ramy religijne i była tworzona głównie na potrzeby Kościoła. Najwybitniejszym jej twórcą był Grzegorz z Nareku (zmarły w 1003 roku), autor Księgi świętych elegii (przełożonych na język polski w serii Bibliotheca Mundi przez PIW jako Księga pieśni żalobliwych) oraz wielu innych pieśni, które weszły w skład Szarakami, czyli śpiewnika kościelnego. Oprócz niego odznaczyli się: Grzegorz Magistros Pahlawuni (w wieku XI), poeta i uczony, oraz słynny poeta i teolog Narses Klajeński z przydomkiem Sznorali, czyli Wdzięczny. Wielce popularny był Wardan Wielki, żyjący w XIII wieku autor bajek tak lubianych na Wschodzie, dzieł teologicznych oraz historii od stworzenia świata po rok 1267.

Wskutek klęsk narodowych, po straszliwym najeździe na Armenię Mongołów w XIII wieku, cała kultura tego kraju legła w ruinie. Nastąpił upadek szkół, a język zdeformowały obce narzecza. Spustoszonej kulturze nie pomogło założenie w Wenecji pierwszej drukarni ormiańskiej w 1565 roku. Stan marazmu trwał aż do początku XVIII wieku. Dopiero w 1717 roku sławny Mechitar (zmarły w 1747 roku) założył w Wenecji zakon mechitarystów i przystąpił do wskrzeszania języka i literatury Ormian. Zakonnicy zabrali się do tego z ogromnym entuzjazmem; wkrótce przetłumaczono na ormiański najważniejsze dzieła literatury europejskiej, zaczęto kształcić ponownie nauczycieli i pomagać literatom. Przystąpiono do badania przeszłości Armenii oraz zabytków jej życia umysłowego, które publikowano we własnych starannie wyposażonych drukarniach. Zanim jednak to dzieło wydało owoce, musiało upłynąć sto lat.

Jan Stanisław Partyka

Miejsca Święte nr 59


   

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.



Autor

Treść

Nowości

Rzymskie bazyliki większeRzymskie bazyliki większe

Opoka naszego duchaOpoka naszego ducha

Na spotkanie Boga i człowiekaNa spotkanie Boga i człowieka

Papieskie pierwsze sobotyPapieskie pierwsze soboty

Czujemy, to co mówi Jej SerceCzujemy, to co mówi Jej Serce

Najbardziej popularne

Litania do Najświętszej Maryi PannyLitania do Najświętszej Maryi Panny

Modlitwy do św. RityModlitwy do św. Rity

Litania do św. JózefaLitania do św. Józefa

Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się JezusowiJezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi

Modlitwa o CudModlitwa o Cud

Poprzednia[ Powrót ]Następna
 
[ Strona główna ]

Modlitwy | Zagadki | Opowiadania | Miłość | Powołanie | Małżeństwo | Niepłodność | Narzeczeństwo | Prezentacje | Katecheza | Maryja | Tajemnica Szczęścia | Dekalog | Psalmy | Perełki | Cuda | Psychotesty |

Polityka Prywatności | Kontakt

© 2001-2021 Pomoc Duchowa
Portal tworzony w Diecezji Warszawsko-Praskiej