Kontemplacji mistyczna

Zanika także rozdział między życiem wiary i życiem codziennym, bowiem pozostaje jedynie życie wiary, zanika też różnica między wolą Bożą i wolą ludzką, ponieważ pozostaje tylko wola Boża. Z tego wynika, że w miarę wzrastania w modlitwie - człowiek wyzwala się powoli z kategorii życia czysto ludzkiego, a zaczyna życ kategoriami życia Boskiego: widzi jak Bóg widzi, kocha tak jak kocha Bóg, myśli tak jak Bóg myśli i działa tak jak działa Bóg. Podejmując zagadnienie kontemplacji mistycznej trzeba podkreślić, że jest ona możliwa wyłącznie w przypadku człowieka, który na fundamencie ascezy uporządkował swoje życie zmysłowe, cielesne i uczuciowe, i w ten sposób przygotował się do przyjęcia daru Bożego. Jednakże tego duchowego przygotowania nie należy rozumieć jako "naturalny sposób osiągania kontemplacji" czy gwarancję jej otrzymania od Boga, ponieważ według św. Teresy od Jezusa kontemplacja jest łaską, której Bóg udziela "kiedy chce i jak chce, nie zważając ani na długość czasu, ani na wielkość uprzednich zasług" (Droga doskonałości). To zaś oznacza, że kontemplacja mistyczna nie jest określoną formą modlitwy dostępną każdemu, ale sposobem życia pod wpływem działania Bożego.

Święty Jan od Krzyża, w II księdze Nocy ciemnej (rozdz. 5, w. 1), kontemplację jak i oczyszczenie duchowe człowieka określa jako "wpływ Boga na duszę", wobec czego łatwo można zauważyć, że kontemplacja mistyczna całkowicie wiąże się z działaniem Boga na człowieka i jest Jego darem. Człowiek zatem nie może żadnymi sposobami doprowadzić do doświadczenia Boga w kontemplacji mistycznej ani przedłużyć czasu jej trwania, wiąże się ona bowiem z życiem w Bogu, pod wpływem Boga i dla Boga. Bóg prowadzi człowieka, a treścią modlitwy jest wszystko to, co On sam w sposób wlany (duchowy) człowiekowi objawia.

W kontemplacji nabytej modlitwa ulegała upraszczaniu, czyli trwał ciągły proces coraz prostszego obcowania z Bogiem. W kontemplacji mistycznej ten proces się kończy, a modlitwa jest bardzo prosta, ponieważ pod wpływem działania Bożego człowiek bez żadnego wysiłku zostaje wprowadzony w głębokie poznanie tajemnic Bożych. W jednym akcie kontemplacji dokonuje się równocześnie poznanie, miłowanie i doświadczenie rozkoszy duchowych. W modlitwie prostoty intuicyjne spojrzenie na Boga wymagało aktywności człowieka i było możliwe dzięki wiedzy zdobytej z trudem podczas medytacji. W kontemplacji mistycznej to intuicyjne spojrzenie na Boga odbywa się w sposób nadprzyrodzony. Bóg w działaniu czysto duchowym udziela poznania prawd, które jest o wiele głębsze i ogarniające więcej niż może pojąc rozum, ponieważ światło kontemplacji wybiega poza ograniczoność umysłu ludzkiego i ograniczoność ludzkich pojęć.

"BĄDŹ WOLA TWOJA, JAKO W NIEBIE TAK I NA ZIEMI"

Bóg zaczyna powoli wprowadzać człowieka w stan kontemplacji mistycznej już podczas okresu biernego oczyszczenia zmysłów. Początkowo nie jest ona jeszcze wyraźnie odczuwalna, ze względu na niedoskonałe oczyszczenie człowieka i brak wrażliwości na czysto duchowe działanie Boga, co powoduje w człowieku bardziej odczucie oschłości, duchowej goryczy, zniechęcenia, niesmaku niż słodyczy miłości Bożej.

Pierwszym stopniem kontemplacji mistycznej, pojawiającym się przeważnie u kresu biernego oczyszczenia zmysłów, jest "modlitwa odpocznienia", w której Bóg wprowadza człowieka w swoją obecność i pozwala doświadczyć głębokiego pokoju i rozkoszy. Sama nazwa tego okresu wskazuje na odpoczynek duchowy, jakiego człowiek nagle doświadcza za sprawą Boga po długim okresie oczyszczania się i trwania na modlitwie. Następuje także bardziej wzniosły rozwój takich cnót jak: miłości Boga, pokory, cierpliwości i wiele innych. Są one wznioślejsze niż na niższych etapach, ponieważ rozwijają się pod wpływem działania Bożego, a nie naturalnych ćwiczeń człowieka. Należy przy tym zaznaczyć, że człowiek - doświadczając pokoju wewnętrznego i duchowej rozkoszy na modlitwie odpocznienienia - nie ma jeszcze całkowitej pewności, z jakiego źródła te przeżycia pochodzą. Teologowie życia mistycznego przestrzegają przed różnymi niebezpieczeństwami i podkreślają, że odczucie rozkoszy może dokonywać się także na skutek obłudnej, zdradzieckiej i podstępnej interwencji szatana; samolubnego szukania pociech i przyjemności, bądź wycieńczenia organizmu silnym umartwieniem. Na tym stopniu kontemplacji, z Bogiem jednoczy się jedynie wola człowieka, bowiem rozum i wyobraźnia posiadają nadal swobodę działania. Z tej racji modlitwę odpocznienia nazywa się także modlitwą "zjednoczenia woli" - wola człowieka jednoczy się z wolą Boga. Pod wpływem modlitwy odpocznienia coraz bardziej zaczyna działać W człowieku dar męstwa, który uwalnia go od lęku przed różnorakimi trudnościami, rozpala wielkie i gorące pragnienie cierpień dla Boga oraz gotowość podjęcia wszelkich ofiar. Wzrasta także poznanie Boga z równoczesnym poznaniem własnej nędzy.

"TERAZ ZAŚ JUŻ NIE JA ŻYJĘ, LECZ ŻYJE WE MNIE CHRYSTUS. CHOĆ NADAL PROWADZĘ ŻYCIE W CIELE..." (GA 2,20)

Modlitwa odpocznienia jest przeżyciem krótkotrwałym, przez które człowiek przechodzi, by osiągnąć kolejny stopień kontemplacji - modlitwę "zjednoczenia prostego", polegającą na zjednoczeniu z Bogiem nie tylko woli, ale także wszystkich władz wewnętrznych. Zmysły zewnętrzne nadal pozostają czynne i posiadają swobodę działania, skutkiem czego człowiek nie traci kontaktu ze światem zewnętrznym. Bardzo ważnym znakiem tej modlitwy jest doświadczenie Boga dające człowiekowi całkowitą pewność Jego obecności w duszy, wiąże się to także z przeżyciem wielkiego zadowolenia i dziwnie słodkiego uszczęśliwienia, trudnego do określenia, opisania i wyrażenia ludzkimi pojęciami. Człowiek zostaje napełniony czułą miłością Boga. Święta Teresa w Twierdzy wewnętrznej podkreśla, że w tym stanie duchowym Bóg tak daje się odczuć człowiekowi, że nie ma on najmniejszych wątpliwości co do Jego obecności. Wówczas następuje w człowieku intensywny wzrost duchowy. Za pomocą daru rozumu, człowiek w sposób doskonały poznaje prawdy Boże, a pod wpływem daru mądrości przeżywa głęboką rozkosz duchową. Pojawia się też wielka gorliwość w wielbieniu Boga, odczucie oderwania się od wszystkich stworzeń, lepsze poznanie swojej nędzy i związana z tym doskonała pokora, gorliwość o zbawienie bliźnich i wzrost miłości bliźniego, głębokie pragnienie cierpień, pokuty i jedności z Chrystusem w Jego cierpieniu. Modlitwa zjednoczenia prostego przygotowuje człowieka do tzw. "ekstatycznego zjednoczenia z Bogiem", nazywanego także "zaręczynami duchowymi".

"...CZY W CIELE, NIE WIEM, CZY POZA CIAŁEM, (TEŻ NIE WIEM), BÓG TO WIE - ZOSTAŁ PORWANY DO RAJU I SŁYSZAŁ TAJEMNE SŁOWA, KTÓRYCH SIĘ NIE GODZI CZŁOWIEKOWI POWTARZAĆ". (2 KOR 12,3N)

Modlitwa zjednoczenia ekstatycznego polega na zatopieniu się człowieka w Bogu, które powoduje również zawieszenie działania zmysłów zewnętrznych, co z kolei wiąże się z utratą (na pewien czas) kontaktu człowieka ze światem zewnętrznym. Modlitwa ta posiada dwa etapy: "ekstazę" i "zachwycenie".

Ekstaza, według teologów życia mistycznego, wiąże się z pewnego rodzaju omdleniem, na skutek owładnięcia przez Boga władz i zmysłów człowieka. Nieczu- łość zmysłów w tym stanie jest tak duża, że nie reagują one na żadne bodźce zewnętrzne. Na wyższych stopniach kontemplacji ekstaza nie występuje w ogóle albo bardzo rzadko. Ekstaza nie należy do istoty kontemplacji mistycznej, dlatego na jej podstawie nie można dokonywać rozeznania autentyczności modlitwy kontemplacyjnej, bowiem może być ona spowodowana także wpływem złego ducha, bądź wystąpić na skutek wycieńczenia organizmu nadmiernym umartwieniem. Wówczas nie towarzyszy jej poczucie obecności Bożej.

Zachwycenie, jako drugi etap modlitwy zjednoczenia ekstatycznego, jest to gwałtowne, natarczywe i obezwładniające ciało człowieka działanie Boga. Podczas tego okresu zdarzają się słowa nadprzyrodzone i objawienia.

"ANI OKO NIE WIDZIAŁO, ANI UCHO NIE SŁYSZAŁO, ANI SERCE CZŁOWIEKA NIE ZDOŁAŁO POJĄĆ, JAK WIELKIE RZECZY PRZYGOTOWAŁ BÓG TYM, KTÓRZY GO MIŁUJĄ". (1 KOR 2,9)

Najwyższym stopniem kontemplacji mistycznej, następującym po doświadczeniach bolesnej nocy ducha, jest "zjednoczenie przekształcające" czyli "zaślubiny duchowe". Pełnia tego doświadczenia polega na zjednoczeniu człowieka z trzema Osobami Trójcy Przenajświętszej. Człowiek wchodzi w stan wzniosłej kontemplacji Boga w Jego wielkości, piękności i hojności; w Jego prostym Bycie i pełni wszystkich doskonałości i przymiotów: wszechmocy, mądrości, dobroci, miłosierdzia, sprawiedliwości, możności, miłości itp. Jeden akt tego wzniosłego poznania sprawia, że człowiek miłuje Boga i doświadcza rozkoszy duchowej w każdym poszczególnym przymiocie z osobna i we wszystkich naraz, jako że wszystkie są jednym Bogiem. Poznaje także tajemnice Boga, zwłaszcza związane z faktem Wcielenia i Odkupienia człowieka. Otrzymuje pełnię darów Ducha Świętego wraz z darem bojaźni Bożej, będącym najwyższym stopniem miłości i wyrazem usynowienia człowieka - przybrania, mocą którego człowiek staje się całkowicie dzieckiem Bożym.

Na zakończenie należy dodać, że każdemu etapowi życia duchowego i modlitwie towarzyszy bogata gama łask mistycznych, które nie należą do istoty życia duchowego, ale często z nim są związane. Ukazany zatem cykl na temat rozwoju modlitwy nie wyczerpuje tematu, ponieważ skupia się wyłącznie na rzeczach najbardziej istotnych i fundamentalnych dla życia duchowego. Z tej racji warto byłoby podjąć kolejny cykl rozważań obejmujących wyłącznie łaski towarzyszące człowiekowi na poszczególnych etapach drogi doskonałości.