Dej mi syr! - Adonai.pl

Już z opisu wyżej przywołanego przykładu wynika, że dialekt małopolski jest wewnętrznie zróżnicowany - wymowa typu [czymać], choć jednoznacznie kojarzona z tym regionem, nie występuje na całym jego obszarze. Sam zasięg dialektu małopolskiego budzi zresztą naukowe spory. Zwłaszcza północne oraz północno-zachodnie granice bywają rozmaicie wytyczane. Sieradzkie, Łowickie, Łęczyckie czy Radomskie pod względem językowym są przez jednych badaczy zaliczane do Małopolski, przez innych zaś są z niej wyłączane (gwary z tych okolic włącza się odpowiednio do dialektu wielkopolskiego i mazowieckiego). Nawet jednak na terenach, które bezdyskusyjnie uznaje się za obszar występowania dialektu małopolskiego, widać bardzo duże różnice. W rozmaitych źródłach znaleźć można propozycje wydzielenia kilku - nawet ośmiu czy dziesięciu - regionów różniących się istotnymi cechami językowymi.

Jak już zasygnalizowałem, obecnie przemieszczam się po południowej Polsce i sam mogę obserwować wspomniane zróżnicowanie. Początkowo mieszkałem w Rzeszowskiem, które niegdyś w dialektologii uznawano za tzw. "pogranicze wschodnie młodsze" dialektu małopolskiego (m.in. wraz z moją rodzinną Chelmszczyzną); w nowszych źródłach, dokonujących bardziej szczegółowych podziałów, pisze się np. o dialekcie jasielsko-rzeszowskim. Przyznam jednak, że mieszkańcy miejscowości, w której przebywałem, poza charakterystyczną melodyką wypowiedzi oraz kilkoma klasycznymi, podręcznikowymi regionalizmami leksykalnymi (typu: iść na pole w znaczeniu 'iść na zewnątrz, iść na dwór' czy też borówka - 'czarna jagoda') nie zachowali w swojej mowie zbyt wielu wyrazistych swoistych cech językowych."

Zupełnie inaczej jest w miejscu, z którego piszę ten tekst. Już pierwsze wymiany zdań z właścicielką domku, w którym się zatrzymałem, czy też ekspedientkami w pobliskich sklepach pokazały, że tzw. gwary podhalańsko-beskidzkie rzeczywiście (jak podkreśla się w opracowaniach naukowych) nadal są bardzo żywe. I o ile w odniesieniu do Podhala jest to rzecz powszechnie znana, o tyle w przypadku Beskidów nie dla wszystkich jest to oczywiste.

Jakie cechy mogłem dotychczas zaobserwować (a właściwie usłyszeć)? Przede wszystkim świetnie słyszalne dla przybysza z innych rejonów Polski przesunięcie akcentu na pierwszą sylabę. Po drugie, tzw. udźwięcznienie międzywyrazowe, czyli wymowę typu [brad ojca] - brat ojca. Po trzecie - zamianę wyglosowego [ch] w [k], np. [na nogak] - na nogach. Po czwarte, wymowę grupy głosek "aj" jako "ej", np. [dej] - daj, [słuchej] - słuchaj. Po piąte, zachowanie samogłosek ścieśnionych, czyli wymowę typu [syr] - ser.

Z innych, już nie tylko fonetycznych zjawisk wynotowałem m.in. pomijanie przyrostka "nę" w niektórych czasownikach i stosowanie form typu ciągła, pragła zamiast ciągnęła, pragnęła, a także używanie form czasownikowych typu jechalimy, robilimy zamiast jechaliśmy, robiliśmy.

Mam nadzieję, że odnotuję jeszcze inne cechy językowe, wracam więc do uważnego przysłuchiwania się otaczającym mnie użytkownikom polszczyzny.

dr Tomasz KorpyszAutor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW Tekst pochodzi z Tygodnika Idziemy, 12 sierpnia 2018 Jeszcze nikt nie skomentował - bądź pierwszy! Autor: Treść: Nowości Nowenna przed Świętem Podwyższenia Krzyża Świętego - dzień 1 Modlitwa do św. Matki Teresy z Kalkuty Litania do św. Matki Teresy z Kalkuty Modlitwy św. Matki Teresy Test wiedzy o św. Matce Teresie z Kalkuty Modlitwa do bł. Marii od Apostołów Wüllenweber Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025 Poprzednia [ Powrót ] Następna