0 działach językoznawstwa

Przedstawione dotychczas (tydzień temu i dzisiaj) rozróżnienia typów czy dziedzin językoznawstwa (jego swoistych subdyscyplin) opierały się przede wszystkim na kryterium przedmiotu badań i ich metodologii. Jeśli uwzględni się szczegółowy podział na poziomy czy też podsystemy języka, to można wyodrębnić kilka podstawowych działów językoznawstwa. Są to: fonetyka, fonologia, fleksja, słowotwórstwo, składnia i leksykologia. Większość tych terminów przewija się w mojej rubryce, warto więc przypomnieć ich znaczenia.

Fonetyka zajmuje się badaniem fizycznych aspektów dźwięków wytwarzanych przez ludzi w czasie mówienia. Przedmiotem oglądu jest tu więc sama artykulacja głosek czy wymowa ich połączeń, ale też np. opis i klasyfikacja poszczególnych głosek, ich cech fizycznych, a także akcent i intonacja (choć te ostatnie bywają też traktowane jako składowe fonologii). Współcześnie mówi się też np. o fonetyce audytywnej, czyli takiej, która zajmuje się odbiorem dźwięków, oraz psychofonetyce, której przedmiotem są reakcje, jakie dźwięki ludzkiej mowy wywołują w psychice ich odbiorcy.

Fonologia również zajmuje się dźwiękami ludzkiej mowy, ale pod względem funkcjonalnym: interesują ją znaczenie i funkcja tych dźwięków w morfemach, wyrazach i ich połączeniach. Jako że intonacja, a częściowo także akcent w dużej mierze są sfunkcjonałizowane (możemy za ich pomocą wyrazić np. niektóre emocje, ale też chociażby groźbę czy prośbę), niekiedy włącza się je właśnie do fonologii, a nie fonetyki.

Fleksja to dział lingwistyki, którego przedmiotem jest odmiana wyrazów, a więc opis deklinacji (odmiany przez przypadki i liczby) oraz koniugacji (odmiany przez czasy, osoby, tryby, strony i liczby). Analizuje się zatem regularności w tym zakresie, wzorce odmiany, ich zmiany na przestrzeni lat, oboczności, wyjątki itp.

Słowotwórstwo jest terminem chyba najlepiej znanym i najbardziej zrozumiałym dla niespecjalistów - jest to nauka o budowie wyrazów. Przedmiotem zainteresowania są zwłaszcza wyrazy podzielne słowotwórczo (inaczej mówiąc: derywaty), a bada się m.in. typy i funkcje poszczególnych formantów (czyli przedrostków, np. arcy-, wy- czy też przyrostków, np. -anie, -arz), modele słowotwórcze, a więc powtarzalne sposoby tworzenia nowych wyrazów, czy kategorie słowotwórcze, a więc grupy wyrazów utworzonych za pomocą różnych morfemów, ale mających to samo ogólne znaczenie (np. nazwy wykonawców czynności czy nazwy istot młodych).

Składnia to dział nauki o języku skupiony na budowie zdania, a więc m.in. częściach zdania pojedynczego (podmiot, orzeczenie, przydawka, dopełnienie, okolicznik) czy typach zdań złożonych.

I wreszcie leksykologia - dział językoznawstwa zajmujący się opisem i klasyfikacją zasobu słownictwa danego języka (czyli tworzących go wyrazów i wyrażeń, w tym frazeologizmów), a także relacji między nimi (takich jak chociażby polisemia, synonimia czy antonimia).

dr Tomasz Korpysz

Autor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW

Tekst pochodzi z Tygodnika
Idziemy, nr 718

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Autor Treść

Nowości Modlitwa do św. Cezarego z Nazjanzu Modlitwa do św. Tarazjusza bł. Maria Adeodata Pisani Modlitwa do bł. Marii Adeodaty Pisani bł. Dominik Lentini Modlitwa do bł. Dominika Lentini

Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025

Poprzednia

[ Powrót ]

Następna