Polszczyzna niejedno ma imię

Podstawowa odmiana polszczyzny to tzw. język ogólny (zwany czasem standardowym), używany niezależnie od wykształcenia, wieku, płci, miejsca zamieszkania czy wykonywanego zawodu, a także od typu tekstu. Dawniej używano na jego określenie terminu "język literacki", jednak w rzeczywistości wyrażenie to odnosiło się raczej do tekstów pisanych, i to tych tworzonych szczególnie starannie. W rzeczywistości nie była to zatem odmiana używana przez wszystkich Polaków, stosowali go jedynie ludzie wykształceni, przedstawiciele elity kulturalnej. Jeszcze w 20-leciu międzywojennym tego wariantu polszczyzny nie znała bardzo duża część polskiego społeczeństwa: osoby niewykształcone, przedstawiciele mniejszości narodowych, ludzie posługujący się gwarami itd. Ze względu na zmiany społeczne, jakie zaszły Polsce po II wojnie światowej, nastąpiło upowszechnienie jednego, zasadniczo wspólnego wszystkim wariantu polszczyzny.

Jednakże obok polszczyzny ogólnej istnieją np. jej odmiany regionalne, związane z podziałem nie tylko geograficznym, lecz także historycznym i kulturowym Polski. Współcześnie językowe różnice między regionami wyraźnie się zacierają, jednak wciąż jeszcze wiele ich można spotkać w różnego typu sytuacjach komunikacyjnych. Naj- wyrazistsze są różnice leksykalne, polegające na tym, że w różnych miejscach w Polsce to samo słowo ma różne znaczenia, a te same obiekty opatrywane są różnymi nazwami. Regionalizmami południowopolskimi są np. borówka w znaczeniu 'czarna jagoda', iść na nogach ('iść pieszo / na piechotę'), wyjść na pole ('wyjść na dwór'), bańka ('bombka'), grysik ('kasza manna') czy nagniotek ('odcisk'). Z kolei regionalizmy wielkopolskie to np. chabas ('mięso'), górka ('poddasze'), tytka ('torebka') czy haczyk ('pogrzebacz'). Z Białostocczyzny pochodzą np. gościniec f prezent dawany odjeżdżającym gościom') czy prynuka ('zachęta do jedzenia).

Poza leksykalnymi można wyróżnić regionalizmy fonetyczne, czyli specyficzne sposoby wymawiania wyrazów i połączeń wyrazowych. Tytułem przykładu można wymienić charakterystyczne przedniojęzykowe "ł" oraz dźwięczne "h" we wschodniej Polsce czy upraszczanie grupy spółgłoskowej "-trz-" w Krakowskiem (wymowa typu: czeba [trzeba], czydzieści czy [trzydzieści trzy]). Odmiany regionalne polszczyzny nie wyczerpują, rzecz jasna, jej różnorodności. O innych typach - za tydzień.

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Autor Treść

Nowości Modlitwa do św. Cezarego z Nazjanzu Modlitwa do św. Tarazjusza bł. Maria Adeodata Pisani Modlitwa do bł. Marii Adeodaty Pisani bł. Dominik Lentini Modlitwa do bł. Dominika Lentini

Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025

Poprzednia

[ Powrót ]

Następna