Dywiz, czyli łącznik

Po pierwsze, w dwuczłonowych nazwiskach męskich i żeńskich, np.: Bór-Komorowski czy Szelburg-Zarembina. Po drugie, w niektórych złożonych nazwach miejscowych, np. Bielsko-Biała czy Kędzierzyn-Koźle.

Po trzecie, w połączeniach wyrazów równorzędnych formalnie i znaczeniowo, np.: rolniczo-przemysłowy, biało-czerwony, książę-kardynał, fiyzjerka-kosmetyczka itp. Jeśli jednak w takich połączeniach wyrazy nie są równorzędne, dywizu się nie stosuje, np.: nauczyciel polonista, statek cysterna, jasnozielony, północnopolski itp.

Po czwarte, między niektórymi wyrazami tworzącymi stałe pary, z których przynajmniej jeden człon we współczesnej polszczyźnie nie występuje samodzielnie, np. esy-floresy, hocki-kocki, ryzyk-fizyk, zgaduj-zgadula itp.

Po piąte, między dwoma identycznymi wyrazami tworzącymi całość, jedną jednostkę słownikową, np.: agar-agar, cza-cza, dum-dum, mru-mru, ple-ple, tse-tse itp.

Po szóste, w przymiotnikach utworzonych od liczebników, zapisywanych jako kombinacja cyfr i liter, np. 5-letni,100-złotowy, 400-lecie, XIX-wieczny itp.

Po siódme, w konstrukcjach, które składają się z nazw własnych oraz różnego typu cząstek typu anty-, arcy-, eks-, mini-, nie-, super-, ultra-, wice- itp., np.: anty-Europejczyk, eks-Czech, super-Ukrainiec. Należy jednak pamiętać, że gdy wymienione cząstki dołączane są do rzeczowników osobowych niebędących nazwą własną, to zapisuje sieje łącznie, np.: arcydrwal, eksmuzułmanin, supernauczyciel, wicedyrektor itp.

Po ósme, w konstrukcjach, których pierwszym członem jest cząstka niby oraz quasi, a drugim - dowolny rzeczownik pospolity, np. niby-pies czy ąuasi-doradca. Wyjątkiem od tej zasady są połączenia utrwalone w języku, pełniące funkcję terminu, np. nibynóż-ka czy nibykwiat.

O dwóch ostatnich przypadkach szerzej pisałem w jednym z poprzednich numerów "Idziemy".

dr Tomasz Korpysz

Autor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW

Tekst pochodzi z Tygodnika
Idziemy, 6 czerwca 2010

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Autor Treść

Nowości Modlitwa do św. Cezarego z Nazjanzu Modlitwa do św. Tarazjusza bł. Maria Adeodata Pisani Modlitwa do bł. Marii Adeodaty Pisani bł. Dominik Lentini Modlitwa do bł. Dominika Lentini

Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025

Poprzednia

[ Powrót ]

Następna