Jeszcze o peryfrazach

Jak widać, peryfrazy są bardzo wygodnym i użytecznym typem połączeń wyrazowych, dlatego też dość powszechnie są stosowane we wszystkich typach tekstów, zwłaszcza w publikacjach prasowych. Niekiedy jednak ich używanie powoduje różnego typu problemy, a nawet bywa uznawane za błąd.

Po pierwsze, niektóre peryfrazy są niejednoznaczne, w związku z czym mogą powodować nieporozumienia. Jeśli np. czytamy: "Jest to kolejna ofiara białej śmierci", to w zależności od kontekstu może chodzić o cukier, sól, niektóre narkotyki (np. amfetaminę), a nawet śnieg. Podobnie zdanie: "W tym roku wakacje spędzimy w Wenecji Północy" może się odnosić zarówno do Amsterdamu, jak i Sztokholmu czy Petersburga.

Po drugie, ze względu na dużą częstotliwość użycia, część peryfraz utrwala się w polszczyźnie i zaczyna funkcjonować jako swego rodzaju slogany. Tak naprawdę przestają wówczas pełnić funkcję ornamentacyjna i stają się tylko mniej lub bardziej pretensjonalnymi frazesami, świadczącymi o niskiej kompetencji językowej autora. Lista takich peryfraz jest długa, tytułem przykładu można przywołać następujące: "Batman z Wisły" ("Adam Małysz"), "białe szaleństwo" ("narciarstwo"), "błękitna planeta" ("Ziemia"), "brzydsza połowa ludzkości" ("mężczyźni"), "chłopcy z Liverpoolu" ("The Beatles"), "czarne złoto" ("węgiel"), "czerwona planeta" ("Mars"), "srebrny glob" ("księżyc"), "szklany ekran" ("telewizja") itp.

Po trzecie wreszcie, w wielu przypadkach wątpliwości budzi sposób zapisu peryfraz, a konkretnie to, czy należy je pisać wielkimi, czy małymi literami. Ogólna zasada jest taka, że wielkie litery stosuje się w peryfrazach, które funkcjonują jako nazwy własne i nie jest istotne znaczenie tworzących je elementów. Małe litery używane są, gdy znaczenie elementów peryfrazy jest nadal żywe. To dlatego o Japonii pisze się "Kraj Kwitnącej Wiśni", ale: "kraj samurajów".

dr Tomasz Korpysz

Autor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW

Tekst pochodzi z Tygodnika
Idziemy, 28 listopada 2010

Wasze komentarze:

wiatr: 18.09.2008, 04:30   O NIEPOKALANA ... Pani Ziemi i Nieba Królowo ! Krwawymi Łzami ... tak często płaczesz ... Dłonie Swoje Święte Wyciągasz ...i Pokuty "żądasz" ... , Umiłowania ... RÓŻAŃCA Świętego ... tak bardzo Ci Drogiego ! Tyle razy Przypominałaś ... Paciorki wskazywałaś ... a my jak te dzieci ... wiecznie rozbawione ... co chwila ... "zakładaliśmy Ci ... cierniową Koronę " . Krew z Niej kapała ... i Oczu ... dotykała ! O Pani ... całego Świata ... Napełnij nas Swoją Matczyną Miłością , Obdarz ...Swoją Delikatną ... czułością , aby serca nasze zimne ... się stopiły ... i Ogień Bożej Miłości ... ROZPALIŁY ... który Nawrócenia Dokona ... od zła odwiedzie i na szlaki Pańskie ...powiedzie ! O Matko Tereso ... Geniuszu Kobiecy ... w Jezusie Rozmiłowana ... w Jego Matkę Zapatrzona ... wstawiaj się w Niebie za nami ... biednymi grzesznikami ... abyśmy EWANGELIĘ Pana Miłowali , Stary Testament ... Szanowali ...; niech sztab Świętych ... nam towarzyszy ...w Szukaniu Boga ...w Ciszy ..... .

(1)

Autor Treść

Nowości Modlitwa do św. Cezarego z Nazjanzu Modlitwa do św. Tarazjusza bł. Maria Adeodata Pisani Modlitwa do bł. Marii Adeodaty Pisani bł. Dominik Lentini Modlitwa do bł. Dominika Lentini

Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025

Poprzednia

[ Powrót ]

Następna