Msza św. medytacją?

Gdy weźmiemy do ręki "Wprowadzenie Ogólne do Mszału Rzymskiego" (opublikowane przez Stolicę Świętą w języku łacińskim w 2000 roku), trzeba koniecznie zauważyć stwierdzenia dodane w odniesieniu do wydania drugiego z 1975 roku.

Nowości redakcyjne

"Liturgię słowa należy tak celebrować, aby sprzyjała medytacji. Dlatego trzeba unikać bezwzględnie wszelkiej formy pośpiechu, który przeszkadza rozważaniu. Właściwe są w niej krótkie chwile milczenia - w odpowiednio zgromadzonej wspólnocie - w których pod natchnieniem Ducha Świętego będzie przyjmowane Słowo Boże i przygotowywana odpowiedź modlitwy. Takie chwile ciszy mogą być zachowywane po I i II czytaniu, a także po zakończeniu homilii" (nr 56).

Uzasadnienie milczenia

Aby zaś wyraźniej zostały zauważone te wskazówki powtórzone są jeszcze później: po I czytaniu "można zachować krótką przerwę milczenia, aby wszyscy rozważali krótko, to co usłyszeli" (nr 128).

Odczytując ustalenia odnośnie II czytania, znajdujemy tam podobne dyspozycje.

Psalm responsoryjny

"Psalm responsoryjny jest ważnym momentem liturgicznym i pastoralnym, ponieważ sprzyja medytacji Słowa Boże go. Dlatego psalm responsoryjny należy śpiewać, dotyczy to przynajmniej odpowiedzi ludu. (...) Jeśli psalm nie może być śpiewany, należy go recytować w sposób odpowiadający bardziej medytacji Słowa Bożego" (nr 61).

Chwile milczenia

Redaktor wydania III troszczy się nawet o ciszę przed Mszą św. w zakrystii i pomieszczeniach sąsiednich (nr 61).

Akcja czy medytacja?

Jest prawdą, że Msza św. jest czynem zbawczym Chrystusa, dopełnianym w tle Misterium Paschy. Lecz równocześnie - i właśnie dlatego - Msza św. jest rozważaniem: "na tle" bogactwa obrazów liturgii Słowa danej celebracji rozważamy zbawczy czyn, działanie Chrystusa - podobnie jak w kolorach tęczy oglądamy białe światło.

A psalm responsoryjny tak odczytany i ukazany? Może należałoby go nazwać psalmem medytacyjnym?

Pomyślmy o tym układzie w kontekście praktyk w naszych świątyniach. Co trzeba dopełnić, aby realizowana była u nas autentyczna myśl Kościoła?

Gesty i postawy

Na samym początku czytamy: "Gesty i postawy ciała tak kapłana, diakona i usługujących jak i ludu, powinny zmierzać do tego, aby cała celebracja odznaczała się piękną i szlachetną prostotą, aby mogło być zrozumiane i przyjęte prawdziwe i całe znaczenie poszczególnych jej części, aby one pomagały uczestnictwu wszystkich. Należy więc zwrócić uwagę na to, co ustalone jest przez prawo liturgiczne oraz tradycyjną praktykę Obrządku Rzymskiego i co ubogaci wspólne dobro duchowe, niż na swoje pragnienia i sądy" (nr 42).

Po tym wstępie najnowsze wydanie "Wprowadzenia" potwierdza dotychczasową naukę, uzupełniając ją szczegółowymi dodatkami. Wyjaśniają one: "podczas przeistoczenia, ci, którzy (dla słusznych racji) nie klękają, kłaniają się głęboko w momencie gdy kapłan po przeistoczeniu klęka" (nr 43).

Konferencje Episkopatu mogą wprowadzić pewne adaptacje. Należy jednak zważać, aby odpowiadały znaczeniu i charakterowi danej części celebracji. Gdzie jest zwyczaj, że lud trwa na kolanach po zakończeniu "Święty, Święty, Święty" aż do zakończenia Modlitwy Eucharystycznej, chwalebnym jest zachować go.

Jedność postaw

Kapłan składający ofiarę - w kręgach naszej kultury (nie tylko chrześcijańskiej) - stoi. Taki też jest tradycyjny zwyczaj Kościoła rzymskiego. Powinniśmy więc, dla prawdy znaku, w tej chwili wszyscy stać. "Wspólne postawy, które powinniśmy zachować wszyscy, są znakiem jedności. Wyrażają myśli i uczucia duchowe zgromadzonych"^ 42). Procesje podczas Mszy św.

Odnośnie procesji podczas celebracji Eucharystii wydanie III (nr 44) potwierdza wydanie II (nr 22), rozbudowując kształt poprzedniej redakcji. Obecnie czytamy:

"Do gestów zaliczają się czynności i procesje, w których:

- kapłan z diakonem i usługującymi dochodzą do ołtarza,
- diakon, przed proklamacją Ewangelii niesie na ambonę Ewangeliarz,
- wierni przynoszą dary i przystępują do Komunii świętej.

Wypada, aby te czynności i procesje dokonywały się pięknie, gdy towarzyszą im, właściwe dla nich ustanowione śpiewy".

Procesja komunijna

"Jest zwyczajem, że idący do Komunii zbliżają się w postawie procesyjnej. Gdy wierni przyjmują Komunię stojąc, zaleca się, aby przed przyjęciem Sakramentu oddali Mu należną cześć w sposób określony przez Konferencję Episkopatu" (nr 160).

Piękna, uporządkowana procesja, której towarzyszy odpowiedni śpiew. Według niektórych komentatorów powinna to być najpiękniejsza procesja Mszy św. - znak ludu pielgrzymów. Czy liczne są wypadki gdzie ją wprowadzono? Ileż razy czas Komunii jest chwilą największego zamieszania, bałaganu. A przecież wystarczy trochę to przemyśleć i odpowiednio wyjaśnić!

Aklamacja przed Ewangelią

"Ta aklamacja stanowi obrzęd samoistny. W nim wspólnota wiernych wita i pozdrawia Pana, który przemówi do niej. W Ewangelii śpiewem wyznaje swoją wiarę. Śpiewana jest przez wszystkich w postawie stojącej. Przewodniczy jej schola lub kantor" (nr 62).

Dotychczas na podstawie wydania II (nr 39) uważano, że jest to śpiew towarzyszący procesji z Ewangeliarzem. Można było go opuścić, jeśli nie był śpiewany. Tymczasem - wg najnowszych zaleceń - jest to obrzęd samoistny, niezależny od tego, czy procesja z Ewangeliarzem odbywa się, czy też jest opuszczona. To wyjaśnienie należy zauważyć i do niego dostosować liturgiczną praktykę.