Quo vadis - powieść o polskiej wolności

Quo vadis, drukowane najpierw w odcinkach w "Gazecie Polskiej", a w 1896 r. wydane w całości, jest niewątpliwie wspaniałą powieścią popularną, wielkim malowidłem historycznym i wzruszającą historią miłości. Ale jednocześnie jest także pasjonującym świadectwem wiary.

Na tle Rzymu cesarskiego, który żył pod tyranią Nerona i w którym krzyżowały się różne intrygi i przekupstwa, Sienkiewicz opisuje dzieje miłości Ligii i Winicjusza, miłości niesłychanej i najeżonej przeszkodami, zwłaszcza ideologicznymi, które dzieliły dwa światy: świat pogański i świat chrześcijański, ten ostatni pełen heroizmu pierwszej godziny.

Jednak historia miłości zmierza do szczęśliwego zakończenia i to w czasie, kiedy zaostrza się konflikt między dwoma światami i kiedy Neron, wydawszy rozkaz "wydarcia" chrześcijaństwa z serca Rzymu, pogrąża je w krwi prześladowań. Wielu krytyków widzi w Quo vadis "powieść o polskiej wolności", naładowaną symboliką, która niewątpliwie harmonizuje z całą twórczością literacką Sienkiewicza, pisarza, który właściwie z Polski uczynił protagonistę swych intuicji powieściowych.

Według takiego klucza przy czytaniu, sługa Ligii Ursus przedstawiałby naród polski, który w walce zwycięża tura germańskiego, uwalniając Ligię, symbol Polski.

Na tym tle, jednocześnie symbolicznym i przedstawiającym znamienne wydarzenia z kroniki Rzymu Nerona, zarysowują się niezwykłe postacie od Ligii do Winicjusza, od Petroniusza do Nerona, które autor wykorzystuje w obrazowaniu epoki i przenikacjących ją prądów myśli.

W ten klimat wchodzi orędzie chrześcijańskie, ze swą "rewolucyjną" siłą, którą stanowi nade wszystko fakt, że wyznawcy Mesjasza z Nazaretu uważają wszystkich ludzi za braci, równych wobec Boga i w godności co do ich losu ziemskiego i niebieskiego. Właśnie ten potężny ładunek rewolucyjny odrzuca roztropny Petroniusz, kiedy, skazany na śmierć za to, że ośmielił się przeciwstawić szaleństwu Nerona, pisze do Winicjusza: "Wasza nauka nie dla mnie. Mamże miłować Bityńczyków, którzy noszą moją lektykę, Egipcjan, którzy palą w moich kąpielach?" Choć Petroniusz, człowiek o wykwintnej inteligencji, gotów był prowadzić dialog ze wszystkimi kulturami, jednak nie mógł przyjąć sedna myśli chrześcijańskiej, gdyż intuicyjnie wyczuł, że zasada równości ludzi wywróci porządek ustanowiony, na którym opierała się istotna niesprawiedliwość świata rzymskiego.

Również Neron dostrzega zdumiewającą nowość religii, znoszącej zasadę zróżnicowania ludzi, która była podstawą niewolnictwa, zwornikiem ekonomii rzymskiej, jak też oparciem dla władzy absolutnej cesarza. Odpowiedział na wyzwanie chrześcijaństwa prześladowaniem, w którym starał się utopić we krwi niezwykłą nowość nauki Jezusa Chrystusa, przyniesionej do Rzymu przez apostołów Piotra i Pawła.

Wewnętrzna logika powieści Sienkiewicza jest niezwykle wyrazista w jej wnioskach: "I tak minął Nero, jak mija wicher, burza, pożar, wojna lub mór, a bazylika Piotra panuje dotąd z wyżyn watykańskich miastu i światu". Chrześcijanie, chwilowo "pokonani", okazują się prawdziwymi zwycięzcami w walce, jaką rozpętał Neron.

Nowa epoka, jaka otwiera się u schyłku Rzymu zniszczonego przez ogień i nienawiść, jest epoką nadziei i miłości. W tym epilogu Quo vadis streszcza się potężna pasja patriotyczna i głębokie przekonanie religijne pisarza, który w ten sposób przebiega myślą na nowo historię swej ziemi ojczystej, Polski, tak często upokarzanej i deptanej przez najeźdźców, ale zawsze powstającej, Polski, która w ciągu swej pełnej cierpień historii znajdowała w dumie narodowej i w korzeniach chrześcijańskich siłę do odrodzenia.

W tej perspektywie sens powieści nie ogranicza się do czaru wielkiego malowidła historycznego ani do sentymentalnego zanurzenia w niesamowite koleje pewnej historii miłości, ale staje się przesłaniem skierowanym do całego świata, aby potwierdzić na nowo siłę chrześcijaństwa, siłę przepotężną, zdolną zmienić oblicze historii. Właśnie chrześcijaństwo jest rzeczywistym zwycięzcą w starciu przeszłości z przyszłością, dobra ze złem, niesprawiedliwości ze sprawiedliwością. Neron ginie, zniszczony swym szaleństwem i nienawiścią, a Piotr, który wraca do Rzymu, by umrzeć na krzyżu, staje się symbolem świata nowego, rodzącego się na gruzach przeszłości. Neron i Piotr zdają się być obaj pokonani, apostoł jako męczennik prześladowań, a cesarz jako ofiara swojej tyranii. Ale historia zatroszczy się o należyte ustawienie spraw: Piotr zatryumfuje wśród prawdziwych zwycięzców, a Neron znajdzie się na dnie pokonanych.

I to samo w ciągu wieków przydarzy się Polsce, tak często pokonanej, a za każdym razem systematycznie zmartwychwstającej.

Gdy się czyta Quo vadis przy użyciu tego klucza, powieść zachowuje urzekającą aktualność w kronice naszych czasów, aktualność niemal profetyczną, proroczą, jako że Polska, raz jeszcze, dała początek epoce wolności, która za naszych dni wywraca układ geografii politycznej i w ogóle ludzkiej. I jeszcze raz wiosna znajduje korzenie w spuściźnie genetycznej naszego kontynentu, który wielką część swej tożsamości kulturalnej zawdzięcza chrześcijaństwu.

Tłumaczył o. Józef Surmacz z przedmowy do nowego wydania (z 1992 r.) w języku włoskim powieści "Quo vadis". Wasze komentarze: Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy. Autor Treść Nowości Nowenna do św. Józefa - dzień 1 Modlitwa do św. Symplicjusza Modlitwa do św. Makarego 40 męczenników z Sebasty Modlitwa do Czterdziestu Męczenników z Sebasty Przebaczenie bez granic (Mt 18,21-35) Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025 Poprzednia [ Powrót ] Następna