Rozważania Miłość Modlitwy Czytelnia Źródełko Pomoc Duchowa Relaks Download Cuda Opowiadania Perełki

Pogańskie miejsca święte Mazowsza

Sporo wiemy o najstarszych chrześcijańskich miejscach świętych Mazowsza. A o starszych, pogańskich? To już znacznie mniej, jednak badając różne źródła historyczne, pisemne i archeologiczne, staramy się zrozumieć, jak przebiegały procesy chrystianizacji nie tylko w Wielkopolsce, stanowiącej centrum tworzącego się państwa, ale i na ziemiach sąsiednich.

Wiemy na przykład, że najwcześniejsze biskupstwo na Mazowszu powstało z woli króla Bolesława Śmiałego około 1075 roku. Wiemy, że wcześniej opactwo benedyktyńskie w Mogilnie na Kujawach dostało pozwolenie na ściąganie dziesięciny z różnych ziem Mazowsza, aż po Maków i Wiznę. Wiemy wreszcie, że około 1000 roku powstał w Czersku archidiakonat, bezpośrednio zależny od misyjnego biskupstwa poznańskiego. To wskazuje, że ziemie Mazowsza zostały objęte wpływami chrześcijaństwa, ale działo się to raczej w sferze jurysdykcji i dochodów młodego Kościoła polskiego, nie zaś w dziedzinie wiary. Tu dalej, jak możemy sądzić, kwitła kultywowana od wieków wiara przodków słowiańskich. O nich już w VI wieku po Chrystusie pisał historyk bizantyjski Prokopiusz z Cezarei: "[Słowianie] uważają, że jeden tylko bóg, twórca błyskawicy jest panem całego świata i składają mu w ofierze woły i wszystkie inne zwierzęta ofiarne (...), oddają ponadto także cześć rzekom, nimfom i innym demonom..."

Na ziemiach polskich czczono różne święte góry, gaje, wody i źródła. Do najlepiej poznanych należy Ślęża na Śląsku i Łysa Góra w Świętokrzyskiem. Ale i na Mazowszu znamy jedno święte wyniesienie - w Radzikowie niedaleko Czerwińska. Prowadzone tam przez wiele lat badania archeologiczne dowiodły, że na wzgórzu zwanym przez miejscowych Gaikiem palono ogniska, a w trakcie odbywających się tam obrzędów zapewne nasi przodkowie składali ofiary ze zwierząt. Odkryto bowiem wiele rozbitych naczyń glinianych i liczne kości zwierzęce oraz noże żelazne. Wszystkie te zabytki znajdowały się na obrzeżach wzgórza, w środku pozostawała pusta przestrzeń, zapewne przeznaczona na spotkania okolicznych mieszkańców. Co niezwykle interesujące, stwierdzono z całą pewnością, że wzgórze w Radzikowie było użytkowane od VII wieku aż po wiek XVII, lecz nigdy nie stało się miejscem zamieszkania.

Inne ślady kultu pogańskiego ujawniają się w przetrwałych do dziś nazwach miejscowych pól, lasów i innych punktów terenowych. Łysa Góra i Gaj oraz pochodne od nich (np. Gaik, Zagaje) występują wielokrotnie na Mazowszu nie tylko jako nazwy miejscowości, ale i pól, uroczysk, wzgórz morenowych, wysokich wydm górujących nad okolicą. Nazwy te mogą mieć związek z dawną tradycją pogańską i są śladem miejsc, w których odbywały się nieznane nam uroczystości pogańskie.

Inny przekaz archeologiczny niosą ze sobą tak zwane skarby wotywne i ofiary zakła- dzinowe. Są to albo przedmioty: naczynia, ozdoby, monety składane przy źródłach bądź w studniach, albo kości zwierzęce (najczęściej czaszki końskie) umieszczone pod węgłem domu lub pod piecem wewnątrz izby. Takie znaleziska ujawniono na przykład w Podebłociu w powiecie garwo- lińskim (u podnóża grodu, przy bijącym do dziś źródełku) i w Płocku, gdzie na Wzgórzu Tumskim odkryto liczne kości zwierzęce i czaszkę końską w pobliżu bruku kamiennego datowanego na IX-X wiek.

O znaczeniu pieca, a raczej ognia w nim się palącego, wiemy na przykład z odkryć archeologicznych w Drohiczynie, gdzie lokalizacja palenisk nie zmieniała się przez długi czas użytkowania domostw. Na tamtejszej osadzie przygrodowej pochodzącej z XII-XIII wieku regułą było podwyższanie poziomu palenisk co najmniej kilkakrotnie (do dziewięciu razy) - układano kolejne warstwy kamieni, wylepiając je gliną. W końcu były to zapewne najwyższe punkty wyposażenia wnętrza chaty.

A ileż się działo wokół paleniska! Mnich śląski Rudolf zanotował w XIII wieku: "Domowych czczą bogów i mniemając, że wiele im pożyteczni ofiarują im". "Zwykle są małego wzrostu, przebywają w okolicy pieca (...) dostają okruchy rzucane za piec". "Ognia nikomu z domu nie pożyczą". "Chodzą z dzieckiem [nowo narodzonym] koło ogniska, podczas gdy inna idzie z tyłu i pyta: co niesiesz? A odpowiada głupia: rysia, wilka i śpiącego zająca".

Opisane wyżej miejsca święte wczesnośredniowiecznych mieszkańców ziem polskich ukazują nam jedynie fragment wiedzy o ochrzczonych poganach na Mazowszu. Więcej dowiemy się na ten temat, badając zwyczaje pogrzebowe, ale o tym w następnym artykule.

Maria Miśkiewicz

Miejsca Święte nr 66


   

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.



Autor

Treść

Nowości

Zbyt pewny siebieZbyt pewny siebie

Skąd czerpiemy wiadomości o apostołach?Skąd czerpiemy wiadomości o apostołach?

Wirtualni wojownicyWirtualni wojownicy

Stara i nowa Era według Cypriana NorwidaStara i nowa Era według Cypriana Norwida

O siekierze i złodziejuO siekierze i złodzieju

Najbardziej popularne

Litania do Najświętszej Maryi PannyLitania do Najświętszej Maryi Panny

Modlitwy do św. RityModlitwy do św. Rity

Litania do św. JózefaLitania do św. Józefa

Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się JezusowiJezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi

Modlitwa o CudModlitwa o Cud

Poprzednia[ Powrót ]Następna
 
[ Strona główna ]

Modlitwy | Zagadki | Opowiadania | Miłość | Powołanie | Małżeństwo | Niepłodność | Narzeczeństwo | Prezentacje | Katecheza | Maryja | Tajemnica Szczęścia | Dekalog | Psalmy | Perełki | Cuda | Psychotesty |

Polityka Prywatności | Kontakt

© 2001-2021 Pomoc Duchowa
Portal tworzony w Diecezji Warszawsko-Praskiej