Rozważania Miłość Modlitwy Czytelnia Źródełko Pomoc Duchowa Relaks Download Cuda Opowiadania Perełki

Rozrzuceni po świecie

     Ormianie. Mało jest na świecie narodów, które zostałyby tak bardzo rozproszone po wielu zakątkach ziemi w wyniku burzliwych losów własnej historii. Nie sposób zrozumieć powodów owego rozproszenia bez świadomości, iż istnienie diaspory ormiańskiej to przede wszystkim efekt utraty niepodległości, eskterminacyjnej polityki zaborców, wreszcie skurczenia się terytorium kraju do dziesięciu procent dawnego obszaru państwa Wielkiej Armenii. Najazdy Persów, Turków, wreszcie obecność Rosji carskiej oraz Związku Sowieckiego na ormiańskiej ziemi warunkowały wielki exodus Ormian. Okupacje i prześladowania sprawiły, że dzisiaj blisko połowa narodu ormiańskiego mieszka poza granicami kraju ojczystego. Wychodźczy los, oderwanie od ziemi rodzinnej, a także chęć utrzymania kontaktu z ojczyzną przodków sprawiły, że diaspora ormiańska wykształciła na emigracji silne ośrodki życia politycznego, gospodarczego, kulturalnego i oczywiście religijnego. Współcześnie największą rolę w świecie ormiańskiej diaspory odgrywają niewątpliwie społeczności, które osiedliły się i zakorzeniły na Bliskim Wschodzie, w Stanach Zjednoczonych oraz w Europie, przede wszystkim we Francji.

     Rozrzuceni po świecie

     We Francji

     Francja najwcześniej spośród państw europejskich, bo już w XII wieku, przyjęła ormiańskich przybyszów ze Wschodu. Ostatni król cylicyjski został pochowany w roku 1393 w Saint-Denis. Francja mogła się szczycić największą tradycją stosunków kulturalnych i ekonomicznych z Armenią. Na jej terytorium skupiały się także działania organizacji i partii politycznych XIX i XX wieku dążących do odzyskania niepodległości przez Armenię. Korzeni tych działań wszakże należy szukać znacznie wcześniej, bo już w wieku XVI. Ich intensyfikacja na terenie Francji na przełomie XIX i XX wieku wiązała się ze wzmożeniem eksterminacyjnych działań tureckich wobec Ormian. Szukając swej drogi do odbudowy ormiańskiej niepodległości, emigranci stworzyli w Paryżu ośrodki naukowe i oświatowe. Początek XX wieku, a ściśle rok 1902, to powstanie w Paryżu ormiańskiej świątyni wzniesionej niedaleko Champs Elisees za pieniądze magnata naftowego z Baku - Aleksandra Mantaszefa. Nowo wybudowany kościół stał się wkrótce miejscem spotkań elity intelektualnej paryskich Ormian. W latach dwudziestych i trzydziestych powstały w tym mieście dwie nowe świątynie ormiańskie. Paryż stał się wówczas także siedzibą emigracyjnego episkopatu Kościoła ormiańskiego. Coraz mocniej zakorzeniona w przybranej ojczyźnie diaspora ormiańska liczyła w latach czterdziestych XX stulecia około stu tysięcy emigrantów. U schyłku lat osiemdziesiątych jej liczebność wzrosła do około trzystu tysięcy. Był to efekt emigracji Ormian z terenów sowieckich, a także z rejonu Bałkanów, gdzie nie czuli się w pełni bezpiecznie.

     Bliski Wschód

     Drugim ważnym i równie dawnym regionem zamieszkiwania diaspory jest Bliski Wschód. Osadnictwo ormiańskie w tym rejonie trwało od średniowiecza po drugą połowę XX stulecia. Z biegiem lat ormiańskie rodziny osiadłe na Bliskim Wschodzie zdobyły sobie trwałe miejsce w lokalnych społeczeństwach. Ormianie stali się mistrzami w złotnictwie oraz tkactwie. Oczywiście rozwijali także handel, a działalność na obu polach doprowadziła wiele ormiańskich rodzin do bajecznych fortun. Zamożność diaspory zamieszkującej Bliski Wschód stosunkowo szybko przełożyła się na intensywny rozwój życia kulturalnego, naukowego i religijnego. Wszystko to sprzyjało utrzymaniu i rozwijaniu poczucia tożsamości narodowej. Na przykład diaspora w Libanie zachowała na emigracji w sposób imponujący własny język.

     Zmiany polityczne, które zaszły po drugiej wojnie światowej w Egipcie, Syrii oraz Iraku, znacznie wszakże skomplikowały położenie Ormian w tych krajach. Ograniczenia praw mniejszości narodowych w tych państwach szybko zaczęły rzutować nie tylko na ormiańskie życie kulturalne, ale i na możliwości prowadzenia interesów. Liban, który takich ograniczeń nie wprowadził, przyciągał diasporę ormiańską. W drugiej połowie XX stulecia właśnie ten kraj stał się centrum emigracji ormiańskiej na Bliskim Wschodzie. Stan taki trwał do lat osiemdziesiątych. Wojna i niestabilna sytuacja polityczna, a także cofnięcie przez władze libańskie wielu przywilejów danych wcześniej Ormianom, spowodowały kolejny exodus. Opuszczali Bliski Wschód, by znaleźć swą szansę w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Australii. Dla ogólnego obrazu światowej diaspory ormiańskiej społeczność zamieszkująca w Stanach Zjednoczonych, jak się wydaje, ma znaczenie najważniejsze.

     W Ameryce i Australii

     Powstanie ormiańskiej diaspory w Stanach Zjednoczonych wiąże się ściśle z okresem XIX-wiecznych prześladowań Ormian przez Turków. Pierwsza faza tej emigracji przypada na lata dziewięćdziesiąte XIX wieku, po masakrach dokonanych przez Turków. W latach pierwszej wojny światowej napływ emigrantów ormiańskich nieco osłabł, by wybuchnąć ze wzmożoną siłą po jej zakończeniu. Dopiero imigracyjne ustawodawstwo amerykańskie z 1924 roku osłabiło tę falę. Mimo to już na początku lat dwudziestych XX stulecia diaspora ormiańska w Stanach Zjednoczonych liczyła około stu tysięcy ludzi. Początkowo Ormianie osiedlali się przede wszystkim w dwóch stanach: w Nowej Anglii oraz w Kalifornii. Społeczność ormiańska dość szybko zaadaptowała się do życia na Nowym Kontynencie, a przedstawiciele drugiego pokolenia emigracyjnego znaleźli swe miejsce zarówno w amerykańskim biznesie, jak i wśród przedstawicieli wolnych zawodów.

     Kolejne fale ormiańskiej emigracji do Stanów Zjednoczonych przypadają na okres po roku 1965, kiedy to Amerykanie złagodzili znacznie przepisy imigracyjne. Z Bliskiego Wschodu przybyło wówczas w stosunkowo krótkim czasie ponad ćwierć miliona Ormian; sowiecką Armenię zdecydowało się wówczas opuścić około czterdziestu tysięcy emigrantów. Fala emigracji łat sześćdziesiątych osiedlała się w obrębie wcześniej założonych gmin ormiańskich, przede wszystkim w Kalifornii; w Los Angeles Ormianie utworzyli największe, jednorodne skupisko. Wzrastająca zamożność emigracyjnej wspólnoty ormiańskiej owocowała, podobnie, jak i w innych regionach globu, powstawaniem etnicznych instytucji kulturalnych, oświatowych, naukowych i artystycznych. Wszystkim tym działaniom przyczyniającym się do zachowania narodowej samoświadomości towarzyszył od początku narodowy Kościół Armenii. Pierwsza świątynia ormiańska powstała w Stanach Zjednoczonych w roku 1891 w miejscowości Worcester w stanie Massa chussets.

     Ostatnie ożywienie diaspory ormiańskiej w Stanach Zjednoczonych związane z jej liczbowym powiększeniem przypadło na lata osiemdziesiąte XX wieku. Sygnalizowane już wydarzenia na Bliskim Wschodzie, także w Iranie, gdzie Ormianie stanowili znaczącą mniejszość, oraz ostatnie lata istnienia Związku Sowieckiego zaowocowały kolejną, blisko ćwierćmilionową grupą emigrantów ormiańskich w Ameryce. Tak liczna obecność Ormian w Stanach Zjednoczonych sprzyjała zainteresowaniu opinii amerykańskiej sprawami armeńskiej kultury i tradycji. Na prestiżowych uniwersytetach amerykańskich powstawały ośrodki badań armenistycznych, które kształciły nie tylko Ormian. Wielopokoleniowa społeczność ormiańska w Stanach odgrywa dziś bodaj najistotniejszą rolę w dziele koordynacji poczynań ormiańskiej diaspory na świecie, a także przyczynia się do integracji tej diaspory. Warto zresztą zauważyć, że dobra organizacja ormiańskiej emigracji jest możliwa dzięki wielkiej solidarności Ormian, a także dzięki aktywnej działalności finansowej towarzystw armeńskich na świecie oraz fundacjom najbogatszych członków społeczności ormiańskiej. Po ogłoszeniu przez Armenię w roku 1991 niepodległości więzi ormiańskiej diaspory z krajem zaczęły być bardziej widoczne, a część ośrodków emigracyjnych zaangażowała się w pomoc dla młodej państwowości armeńskiej.

     Rola Kościoła

     Pisząc o diasporze ormiańskiej, nie sposób nie wspomnieć osobno o roli Kościoła ormiańskiego w dziele zachowania świadomości narodowej emigrantów. Przez stulecia istnienia tego Kościoła poza Eczmiadzynem powstały także inne stolice patriarsze: w VII wieku ormiański patriarchat w Jerozolimie, w XV wieku - patriarchat w Konstantynopolu, wreszcie, także w XV wieku, ormiański katolikosat w Cylicji mający współczesną siedzibę w Libanie.

     Rozwój organizacji terytorialnej Kościoła nie spowodował wszakże nigdy zakwestionowania czołowej pozycji w Kościele ormiańskim rezydującego w Eczmiadzynie katolikosa, którego określa się oficjalnie jako katolikosa wszystkich Ormian. Mimo uznawania wiodącej roli Eczmiadzynu warto przypomnieć, iż dla części wiernych ormiańskich pozostających na emigracji zaangażowanie Kościoła ormiańskiego w Armenii we współpracę z władzą sowiecką było nie do zaakceptowania. Z tego też powodu uznawali oni za swego duchowego przywódcę katolikosa cylicyjskiego rezydującego w Libanie. Mimo tego podziału ormiański Kościół narodowy pozostaje w wewnętrznym dialogu i jest nader ważnym elementem integracji diaspory ormiańskiej z życiem niepodległej Armenii. Trudna jest także do przecenienia rola tego Kościoła w dziele zachowania tożsamości narodowej Ormian rozrzuconych po całym świecie. Przez dziesiątki lat istnienia tej diaspory ormiańskie świątynie były bowiem ogniskami krzewienia myśli patriotycznej oraz kultywowania świadomości kulturowej, cywilizacyjnej i narodowej.

Hieronim Siedlecki

Miejsca Święte nr 59


   

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.



Autor

Treść



Poprzednia[ Powrót ]Następna
 
[ Strona główna ]


Humor | O stronie... | Wspomóż nas | Polityka Prywatności | Reklama | Kontakt

© 2001-2020 Pomoc Duchowa
Portal tworzony w Diecezji Warszawsko-Praskiej