Rozważania Miłość Modlitwy Czytelnia Źródełko Pomoc Duchowa Relaks Download Cuda Opowiadania Perełki

Retoryka czy homiletyka? Kazania Ojców Kościoła

Przywykliśmy do coniedzielnych kazań, lepszych lub gorszych. Kaznodziejstwo jest równie stare jak Kościół. Chrystus nauczał i filologowie starająsię nawet zrekonstruować jego kazania na podstawie Ewangelii. W pierwszych pokoleniach chrześcijan kazania odgrywały wielką rolę, jak to widzimy z "Apologii" św. Justyna Męczennika w II w. Stopniowo kazanie staje się prawdziwym dziełem sztuki, czego przykładem mogą być kazania św. Augustyna czy Jana Chryzostoma. Autorzy stosowali w nich cały kunszt retoryczny wyuczony w szkole, a niejednokrotnie sami byli wielkimi artystami.

Zachowała się wielka ilość kazań patrystycznych. Warto więc powiedzieć kilka słów, jak Ojcowie przemawiali i nauczali swoich wiernych.

Podstawą nauki Kościoła było Pismo św. Stąd też wszystkie kazania na nim się opierają a wiele z nich to po prostu jego egzegeza. Istniał bowiem zwyczaj, że kaznodzieje brali jakąś księgę Starego czy Nowego Testamentu i wyjaśniali jąwiernym w kilkudziesięciu kazaniach. Tak powstawały dzieła takie jako "Komentarz do Psalmów" św. Augustyna czy komentarze do listów Pawiowych św. Jana Chryzostoma. Czasami brano jakiś fragment Pisma św. i komentowano go w szeregu kazań, a więc "Ojcze nasz", "Kazanie na Górze" czy opis stworzenia świata. Możemy stwierdzić, że wszystkie kazania są silnie oparte na Piśmie św.

Istniały oczywiście kazania liturgiczne, a więc np. homilie wyjaśniające perykopy niedzielne, jak te św. Grzegorza Wielkiego, wyjaśniające tajemnice poszczególnych świąt (np. homilie Grzegorza z Nazjanzu) lub okresów liturgicznych, jak kazania papieża Leona Wielkiego.

Innym gatunkiem były kazania katechetyczne. Wyjaśniano w nich główne prawdy wiary katechumenom, czyli przygotowującym się do chrztu, a następnie wprowadzano neofitów (czyli nowo ochrzczonych) w trzy przyjęte przez nich sakramenty: chrzest, bierzmowanie i eucharystię. Posiadamy kilka takich serii katechez: greckie Cyryla Jerozolimskiego czy syryjskie Narsaja lub zachowane tylko po syryjsku katechezy Teodora z Mopsuestii. Katechezy te odznaczająsię prostym językiem i jakąś osobistą serdecznością.

Innym rodzajem kazań były panegiryki, pochwały świętych lub Maryi. Panegiryki świętych mniej nas zachwycają gdyż zazwyczaj są to po prostu retoryczne pochwały, nic przynoszące często nawet wiele materiału historycznego. Natomiast inny charakter mają homilie maryjne.

Wielki kult Maryi rozpoczął się po Soborze Efeskim, na którym uznano Maryję za Matkę Bożą (Theotokos). Od V wieku mamy więc istną lawinę kazań maryjnych, szczególnie greckich, a wiele z nich pozostaje dotąd nie wydanych. Sąto utwory stojące na pograniczu poezji i homiletyki, gdzie teologia przeplata się z okrzykami zachwytu. Ale te fragmenty poetyckie stanowiąteż subtelnąegzegezę Pisma Św.: ich autorzy odnoszą do Maryi najpiękniejsze przenośnie Starego Testamentu. Homilie Proklosa, He- zychiusza czy Jana Damasceńskiego stanowią doskonałe przykłady tej twórczości kaznodziejskiej.

Znajdziemy ponadto inne jeszcze gatunki kazań, jaknp. mowy pogrzebowe, jak te Grzegorza z Nys- sy czy św. Ambrożego. Ponadto spotykamy też mowy teologiczne, jak sławne pięć mów teologicznych Grzegorza z Nazjanzu, gdzie autor w pięknej formie literackiej rozwija subtelne rozważania teologiczne.

Skąd jednak mamy teksty tych kazań? Bywało, że autorzy sami je spisywali, ale czasami spisywali je stenografowie, autorzy zaś je autoryzowali lub też nie. Dwa bardzo do siebie podobne utwory św. Ambrożego: "O sakramentach" i "O misteriach" to prawdopodobnie właśnie takie dwie wersje jednego utworu. Te mowy następnie przepisywano i rozpoczynały one nowe życie: włączano je do zbiorów kazań, przemieniano i ekscerptowano. Czasami gubiły autora i bywały przypisywane komuś zupełnie innemu. Były wykorzystywane obficie przez późniejszych kaznodziejów. Jak długo trwały kazania? Czasami godzinę a nawet dłużej. A przecież ludzie przychodzili słuchać wielkich kaznodziejów nie tylko z racji religijnych. Ci natomiast, w formie żywej, aktualizowanej mówili o sprawach Bożych, trzymając słuchaczy w napięciu, a w środku kazania często nawet wybuchały oklaski. I właśnie kazania niemało przyczyniły się do postępów nowej wiary. Może więc warto zajrzeć do tej literatury?

Ks. MAREK STAROWIEYSKI
Pismo Katolickie Pielgrzym
nr 185


   

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.



Autor

Treść

Nowości

Trzy studnieTrzy studnie

Tak bardzo chcę mieć przyjacielaTak bardzo chcę mieć przyjaciela

Co to jest dusza?Co to jest dusza?

O teologii Ojców KościołaO teologii Ojców Kościoła

Święta Góra Izraela - Góra SyjonŚwięta Góra Izraela - Góra Syjon

Najbardziej popularne

Litania do Najświętszej Maryi PannyLitania do Najświętszej Maryi Panny

Modlitwy do św. RityModlitwy do św. Rity

Litania do św. JózefaLitania do św. Józefa

Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się JezusowiJezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi

Modlitwa o CudModlitwa o Cud

Poprzednia[ Powrót ]Następna
 
[ Strona główna ]

Modlitwy | Zagadki | Opowiadania | Miłość | Powołanie | Małżeństwo | Niepłodność | Narzeczeństwo | Prezentacje | Katecheza | Maryja | Tajemnica Szczęścia | Dekalog | Psalmy | Perełki | Cuda | Psychotesty |

Polityka Prywatności | Kontakt

© 2001-2021 Pomoc Duchowa
Portal tworzony w Diecezji Warszawsko-Praskiej