O pamięć dla "Szpota"

Sam znam tylko jeden, jedyny zbiór jego utworów, wydany w 1990 r. przez londyński "Puls". Choć już znacznie wcześniej trafił do moich rąk wybór jego satyr, opublikowany jeszcze w tzw. drugim obiegu, przez oficynę, o jakże wymownej nazwie: Instytut Satyry Politycznej im. Feliksa Dzierżyńskiego. Pamiętam, że wówczas zaśmiewaliśmy się z przyjaciółmi do łez, głośno odczytując strofy: "Cichych i gęgaczy", "Ballady o cudzie na Woli" - gdzie miał się ukazać duch Bieruta, sprzedając kiełbasę po 26 złotych za kilo! - "Ballady o Łupaszce", czy słynnego "Towarzysza Szmaciaka". Owszem, język bywał momentami niewybredny, ale chyba taka estetyka najlepiej oddawała niezbyt skomplikowaną mentalność rozmaitych, peerelowskich Szmaciaków.

Na socjologię "Szpota" nie przyjęto z powodu "burżuazyjnego pochodzenia", z rusycystyki go wylano i choć ostatecznie został filologiem, sam o sobie powiadał, że jest ...szachistą. A grał w szachy, ponoć, jak mało kto! Ten krytyk literacki, poeta i autor przekładów wierszy, napisał w 1964 r. zjadliwą operę polityczną pt. "Cisi i gęgacze, czyli bal u prezydenta". Kiedy ujrzała światło dzienne Władysław Gomułka wpadł we wściekłość. W znanym przemówieniu marcowym napadł na Szpotańskiego, nazywając go publicznie "człowiekiem o moralności alfonsa". Cóż, poeta kreśląc postać wszechwładnego Gnoma, zdołał ośmieszyć, aż do bólu, sekretarza partii, jego partyjnych towarzyszy i cały system. W konsekwencji trafił na trzy lata do komunistycznego więzienia, gdzie zrodził się pomysł na nową operę pt. "Targowica, czyli opera Gnoma", nigdy, niestety, nie dokończoną. A zainspirowało ją wystawienie na placu Defilad "Barw walki" Moczara, w formie .. .baletu! Prawdziwym maj stersztykiem była "Ballada o Łupaszce", parodiująca publicystykę marca 1968 r., a dedykowana Pawłowi Jasienicy. Spośród innych znanych utworów Szpotańskiego nie można pominąć poematów "Caryca i zwierciadło", oraz "Bania w Paryżu" i, oczywiście, najsłynniejszego "Towarzysza Szmaciaka", napisanego po wydarzeniach radomskich 1976 r. Losy Szmaciaka w okresie stanu wojennego przedstawił "Szpot" w utworze z 1984 r. pt. "Szmaciak w mundurze, czyli wojna pcimska".

Wielka szkoda, że Janusza Szpotańskiego usiłowano skazać już za życia na zapomnienie, bo był on - obok Leopolda Tyrmanda, Stefana Kisielewskiego i Zbigniewa Herberta - jedną z tych niezwykłych osobistości, które nigdy nie dały się porazić "czerwonym" wirusem, ani nie uległy umysłowemu zniewoleniu. Mieli odwagę żyć pod prąd, a łączył ich m.in. dar wnikliwej obserwacji i analizy rzeczywistości, a także głęboka awersja do wszystkiego, co kojarzyło się z "komuną". Nigdy nie romansowali z władzą ludową, toteż nie uczestniczyli w "hańbie domowej" - którą tak znakomicie udokumentował Jacek Trznadel - i ostatecznie zdołali się uchronić przed heglowskim ukąszeniem. Właśnie dlatego, pomimo rozmaitych ludzkich słabości, które miał każdy z nich - bo i któż ich nie ma? - zasłużyli na szacunek i pamięć.

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Autor Treść

Nowości bł. Bolesława Lament Modlitwa do bł. Bolesławy Lament Litania do bł. Bolesławy Lament Modlitwa do św. Józefa Freinademetza Modlitwa do bł. Archanieli Girlani Modlitwa do św. Sulpicjusza Sewera

Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025

Poprzednia

[ Powrót ]

Następna