Emilia Paderewska-Chrościcka - matka tysiąca dzieci

Ponad sto lat temu swoje zdanie na ten temat wypowiedział jeden z bohaterów Wesela Stanisława Wyspiańskiego, Gospodarz. Do parobka Kuby, zadziwionego przybyciem niezwykłego gościa - chodziło oczywiście o Wernyhorę - powiedział (trzeba przyznać, nieco protekcjonalnie): "Bo żyjesz mało, / jeszcze duża takich Polaków ostało, / co są piękni".

Cóż, spotykamy codziennie dziesiątki ludzi: na uroczystościach rodzinnych, w pracy, w urzędach, sklepach, w zatłoczonych tramwajach i autobusach. Oglądamy ich w telewizji, np. jako uczestników programów typu reality show. Czy jest wśród nich wielu pięknych Polaków? Ogarnia nas zwątpienie. Możemy je pokonać, mówiąc sobie, że może mamy pecha z tamtym kuzynem, motorniczym, panią w kasie, no a do telewizji trafia przecież niewielka część społeczeństwa. Wtedy pojawia się myśl: a co z oszałamiającą oglądalnością takich programów? I przypomina nam się obraz przedziału I klasy w pociągu ekspresowym, gdzie podróżni bez skrępowania wyjmują i czytają "Nie". I myślimy o wynikach wyborów, a co za tym idzie, o obrazie polskiego parlamentu - groteskowym i urągającym wyobrażeniom o odpowiedzialności obywatelskiej. Czy naprawdę taka jest większość Polaków? W tym stanie ducha raczej jesteśmy gotowi odpowiedzieć Gospodarzowi tak, jak na jego optymistyczne zapewnienie odpowiedział Kuba: "A kaz się to wszyćko kryje?"

A jednak są piękni Polacy. Naprawdę. Tylko o nich nie wiemy - albo zapominamy. Jeśli nie wiemy - to trzeba ich szukać, bo są także obok nas. Jeśli zapominamy, to koniecznie powinniśmy odświeżyć pamięć. Sobie - i innym.

Jedną z Polek o wyjątkowej piękności była dr Emilia Paderewska-Chrościcka. Niedawno ukazała się książka, w której o pani doktor, a raczej o Mili, opowiada człowiek, który dzielił z nią 58 lat wspólnego życia - wybitny kardiolog, prof. Antoni Chrościcki.

To niezwykle małżeństwo: ona ze wszystkich sił kunsztem lekarskim, siłą przekonywania i modlitwą walczyła o to, by każde poczęte dziecko mogło przyjść na świat, on - by dzieci z wrodzonymi wadami serca mogły jak najdłużej żyć. Otrzymał za to tytuł profesora, wysoki prestiż i... Order Uśmiechu. Ona - albumy pełne zdjęć ocalonych dzieci, wdzięczność i miłość setek ludzi.

Dolny kościół w warszawskiej św. Annie nie pomieścił wszystkich, którzy przyszli na promocję wspomnień Profesora. Większość z nich to wychowankowie poradni rodzinnej ponad 20 lat prowadzonej przez panią doktor... Także współpracownicy, przyjaciele, rodzice ocalonych dzieci. Może one same? Może ich dzieci? Wielu z nich, jak sądzę, we wdzięcznej pamięci i sercu pielęgnuje własną opowieść o dobru wyświadczanym na każdym kroku przez doktor Milę. Kilkoro z nich podzieliło się tą opowieścią z zebranymi. Nam, którzy nie zaznaliśmy przywileju znajomości z panią doktor, pozostało ukradkiem ocierać łzy wzruszenia. Wiem, bo piszę i o swojej reakcji.

Ale i ja, choć nie miałam szczęścia spotkać jej osobiście, mam swoją małą historię.

Było to ponad 6 lat temu, po naszej rodzinnej przeprowadzce do Warszawy. Na kolacji u znajomych, z którymi potem połączyły nas więzi przyjaźni (bo - wbrew opiniom krążącym po Polsce - i w Warszawie można znaleźć wielu pięknych Polaków, spotykaliśmy ich nie tak rzadko), poznaliśmy przesympatyczne małżeństwo, wybitnych lekarzy. To pani Zofia opowiedziała nam historię o tym, jak pewna lekarka, ginekolog, przechowuje w domu album z kilkoma setkami zdjęć dzieci, które uratowała przed śmiercią w okresie prenatalnym. I o tym, jak podtrzymywała na duchu młodą mężatkę, u której w początkach ciąży wykryto nowotwór kości udowej. Jak ta wspierana przez niewiele osób mężna dziewczyna, sprzeciwiając się opinii wielu: rodziny, znajomych, wielu lekarzy, unikała środków znieczulających, przeszła amputację nogi i urodziła dziecko. Jak gnieździli się potem we troje w maleńkim pokoiku, daremnie próbując uprosić władze PRL-u, by sfinansowały podróż chorej do Szwecji na założenie odpowiedniej protezy. I jak ta dziewczyna, którą straszono, że nie może urodzić dziecka, a zresztą i tak długo nie pożyje - szczęśliwa (i zdrowa!) uczestniczyła w Mszy ślubnej swojego urodzonego w opisanych przeze mnie okolicznościach syna. A w strasznych chwilach była przy niej doktor Mila.

To była nieprawdopodobna historia. Potem przekonałam się - i każdy z nas może się przekonać choćby z kart książki prof. Chrościckiego - że była historią jedną z wielu.

Gdy na spotkaniu w św. Annie poproszono Profesora, by powiedział, jaką cechę swej niezwykłej żony uważa za najważniejszą, odrzekł, że odwagę. Istotnie, przytoczone we wspomnieniach fakty całkowicie to potwierdzają. I nie dziwi, że na tłumnym pogrzebie pani doktor w czerwcu 1998 roku ks. inf. Zdzisław Król kluczowym zdaniem swego pożegnania uczynił werset z Księgi Przysłów: Niewiastę mężną któż znajdzie?

Przykłady? Proszę bardzo: *Rok 1938, stażystka na oddziale ginekologicznym przekonuje Żydówkę w jedenastej ciąży, by wbrew stanowisku całego personelu lekarskiego, z ordynatorem na czele, nie zgodziła się na zabicie dziecka podejrzewanego o wodogłowie i zagrażającego jakoby życiu matki. W rezultacie dochodzi do porodu - syn rodzi się zdrowy. Po dziesięcioleciach spotkana przypadkiem w Londynie matka, z płaczem dziękując rozpoznanej dr Chrościckiej, informuje ją, że tylko to dziecko (przypomnijmy: ostatnie z jedenaściorga) przeżyło wojnę i zostało profesorem w Australii.

- Aresztowana po powstaniu, przesłuchiwana przez Józefa Światłę, odłączona od maleńkiego synka, ze świadomością, że i mąż jest w rękach NKWD, odpycha osiłka sprowadzonego do wymuszenia na niej zeznań (Światło przerywa śledztwo i nigdy więcej nie grozi torturami).

- W 1951 roku kategorycznie, przy świadkach wyrzuca za drzwi gabinetu lekarskiego swego zwierzchnika - sekretarza POP PZPR, który w uwłaczający sposób zachowuje się wobec młodej, przestraszonej pacjentki badanej przez dr Chrościcką.

- Z przekonaniem mówi na spotkaniach do młodych ludzi: "Jako lekarz z pełną odpowiedzialnością stwierdzam, że nie istnieje coś takiego jak tzw. wskazania lekarskie do przerwania ciąży". Spokojny, dźwięczny głos. Niepospolita odwaga i prawdziwa arystokracja ducha.

Czy można w sobie wykształcić taką odwagę i wewnętrzne piękno, czy trzeba się z tymi niezwykłymi darami urodzić? Skąd one się biorą? Może tropem jest dom rodzinny? Oddajmy głos prof. Chrościckiemu: "Po [pierwszej] wojnie mimo coraz trudniejszej sytuacji materialnej ojciec Mili chciał koniecznie kształcić dzieci [wówczas siedmioro - dwoje rodzeństwa, Staś i Zosia, zmarło w czasie wojny], toteż starsze rodzeństwo zostało wysłane do Płocka na stancję. W końcu postanowił sprzedać Chociszewo, przeznaczając połowę uzyskanych pieniędzy na potrzeby tworzącego się właśnie skarbu narodowego". Oto liczna rodzina, ubożejąca i bez poczucia bezpieczeństwa finansowego, po prostu POŁOWĘ swego majątku oddaje, z dnia na dzień, na potrzeby skarbu narodowego. A relacjonujący to profesor mówi o tym teraz, w Polsce, na przełomie XX i XXI wieku, jakby to było dla wszystkich oczywiste. Mówi tak, bo sam pochodzi z rodziny, gdzie i po mieczu, i po kądzieli znaleźć można powstańców i sybiraków, a narażanie życia i majątku dla innych, dla Polski, było zrozumiałe samo przez się.

Wspomina też o planach zawodowych młodych małżonków: "Mila chciała po zakończeniu wojny wziąć kredyt w banku i wynająć niewielki dom z ogrodem, gdzie opiekowałaby się kobietami w stanie błogosławionym i odbierała porody; ja miałem prowadzić oddział pediatryczny tej lecznicy. Uważaliśmy, że przyjmowanie pieniędzy od ludzi niezamożnych jest sprzeczne z etyką lekarską, gdyż nigdy nie wiadomo, czy uda się przywrócić pacjentowi zdrowie lub ocalić życie".

Wszystko potoczyło się inaczej. Nie było lecznicy, tylko ciągłe upokorzenia i szykany, z wyrzuceniem w 1963 roku z pracy i dwuletnim "wilczym biletem" dla dr Chrościckiej włącznie. Za co? Oto cztery z sześciu oficjalnych (sic!) powodów zwolnienia przedstawionych przez dyrektora szpitala w obecności przedstawicieli związków zawodowych i PZPR:

"1. nieludzkie postępowanie, gdyż niedawanie skierowań na przerywanie ciąży zmuszało kobiety do pójścia do innego lekarza (ooo);

4. zwalczanie ustawy o dopuszczalności przerywania ciąży jako wróg i szkodnik PRL (...);

Przytoczmy na koniec fragmenty innej opinii, wspomnień ks. inf. Króla w czasie uroczystości pogrzebowych dr Paderewskiej-Chrościckiej: "Czy ktoś z nas pamięta taki moment, że Pani Mila nie była obecna tam, gdzie działo się coś ważnego w Kościele, w Ojczyźnie? Gdy budowano pomnik czy fundowano kaplicę, gdy trzeba było pójść z pismami, aby dać ludziom świadectwo, że Ksiądz Prymas do lekarzy powiedział takie to a takie słowa, nigdy Jej nie zabrakło. (...)

Ona nigdy nie żyła dla siebie. Ona zawsze widziała ludzi, widziała ich potrzeby i starała się wszystkim służyć. Trzeba powiedzieć dzisiaj, że dla nas, dla kapłanów, pani Doktor była przynagleniem, była wezwaniem do gorliwości, bo Ona nie żyła dla siebie. I dzisiaj chcielibyśmy odpowiedzieć temu mędrcowi Pańskiemu, który w Księdze Przysłów zadał pytanie: Niewiastę mężną któż znajdzie? Otóż mówimy ci, mężu Boży, że my znaleźliśmy tę niewiastę, która w ciągu całego swojego życia była mężną kobietą i dawała świadectwo całym swoim życiem. (...) nigdy nie straciła nadziei, kiedy wszyscy się załamywali i wszyscy wpadali w panikę. Pani doktor Paderewska-Chrościcka miała siłę, miała moc, miała nadzieję. (...) Ona odniosła zwycięstwo i dlatego staje dzisiaj przed nami jako ta kobieta mężna, która prowokuje nas wszystkich do tego, abyśmy prześledzili, że jednak w naszej historii, tej niedawnej i tej dalszej, są ludzie, którzy potrafili być wierni w momentach trudnych. Nie wolno zapomnieć tych ofiar i tych świadectw".

Antoni Chrościcki, Matka tysiąca dzieci. Wspomnienia o Emilii Paderewskiej-Chrościckiej, Wydawnictwo PELTA, Warszawa 2001.

Izabela JurekMiejsca Święte nr 66 Wasze komentarze: Piotr: 13.03.2023, 20:30 Przepiękna, bardzo krzepiąca książka. (1) Autor Treść Nowości bł. Bolesława Lament Modlitwa do bł. Bolesławy Lament Litania do bł. Bolesławy Lament Modlitwa do św. Józefa Freinademetza Modlitwa do bł. Archanieli Girlani Modlitwa do św. Sulpicjusza Sewera Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025 Poprzednia [ Powrót ] Następna