Przynieśta tę łowcę!

Zacznijmy od kilku wybranych zjawisk specyficznych dla terenów, na których mieszka duża część czytelników "Idziemy". Osoby np. z południowej Polski bardzo rażą zadnia typu: [Pytałyśmy, na ile te malyny], a więc wymowa grupy "li" jako "ly". Usłyszymy ją przede wszystkim na Mazowszu i Kaszubach, a także na terenach, na których silne są wpływy dialektu mazowieckiego. Jest to cecha bardzo wyrazista, często więc wykorzystywana w literaturze (np. przez Wiecha), w filmach (choćby w serialu "Dom"), czy w kabaretach, do tego, by podkreślić mazowieckie, a często po prostu warszawskie pochodzenie bohatera. Dodajmy jeszcze, że poza tym fonetycznym zjawiskiem w przytoczonym zdaniu znajduje się też regionalizm innego typu, mianowicie wyrażenie na ile zamiast ogólnopolskiego po ile.

Na Mazowszu, Pomorzu oraz w północnej części Małopolski występują także formy typu [palta] - palcie czy [przynieśta] - przynieście, spopularyzowane przez Jerzego Owsiaka w znanym haśle "Róbta, co chceta".

Również w Warszawie i na większej części Mazowsza możemy jeszcze czasem usłyszeć wypowiedzi w stylu: [Biorę panien- kie za rękie i na Pragie], czyli wymowę grup "ke", "ge", "kę", "gę" jako "kie", "gie", "kię", "gię". Z drugiej strony na Mazowszu obserwuje się też proces odwrotny, czyli wymowę "ke", "ge" zamiast "kie", "gie", np. [Zycie jest krótke], czy [Takego droge- go sobie nie wezmę].

Z kolei mieszkańców m.in. środkowej Polski razi i śmieszy charakterystyczna dla Krakowa i południowej Małopolski uproszczona wymowa grup spółgłoskowych "trz", "drz". To tam słyszymy np. [czeba] - trzeba, [dżewo] - drzewo, [wyczasnąć] - wytrzasnąć czy wreszcie [czysta czydzieści czy]"- trzysta trzydzieści trzy.

Regionalne różnice w wymowie głosek miękkich i twardych są wielorakie. Poza tymi najbardziej znanymi, o których pisałem wyżej, warto jeszcze wspomnieć np. wymowę typu [sostra] - siostra, [scana] - ściana czy [sedzec] - siedzieć. Usłyszymy ją na Kaszubach, gdzie miękkie "ś", "ź", "ć", "dź" zostały zastąpione twardymi "s", "z", "c", "dz". Na Kaszubach, chętnie odwiedzanych podczas wakacyjnych podróży, spotykamy także formy typu [domk] - domek, [skow- ronk] - skowronek, [kupc] - kupiec czy [ost] - oset. Jak widać, pomija się tu dość częste w polszczyźnie tzw. "e" ruchome, czyli takie, które wprawdzie występuje w mianowniku, ale nie ma go w formach zależnych (por. pies - psa, sweter - swetra itp.).

A gdzie możemy usłyszeć zdanie typu [Łodejdź łobuzie lod mojej łobórki]? Tzw. labializacja, czyli mówiąc w dużym uproszczeniu: poprzedzanie samogłoski "o" spółgłoską "1" (a właściwie niezgloskotwórczym "u"), występuje w różnych gwarach Małopolski, Śląska, Wielkopolski i Kaszub. Proces ten najsilniejszy jest, rzecz jasna, w naglosie, czyli na początku wyrazów, ale występuje też w ich środku i na końcu, np. [Teraz jest głodzi- na, kiedy piję kakalo]. Konsekwencją labializacji jest fonetyczne utożsamianie się "o" i "lo", np. [kłosy] to mogą być albo kłosy, albo kosy, a [łowca] - albo łowca, albo owca.

dr Tomasz KorpyszAutor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW Tekst pochodzi z Tygodnika Idziemy, 5 sierpnia 2018 Jeszcze nikt nie skomentował - bądź pierwszy! Autor: Treść: Nowości Nowenna do św. Antoniego z Padwy - dzień 3 Modlitwa do św. Norberta Modlitwa do bł. Marii Karłowskiej Litania do bł. Marii Karłowskiej Test wiedzy o bł. Marii Karłowskiej Modlitwa do św. Marcelina Champagnata Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025 Poprzednia [ Powrót ] Następna