Rozważania Miłość Modlitwy Czytelnia Źródełko Pomoc Duchowa Relaks Download Cuda Opowiadania Perełki

Podkurek i brunch

     Przed tygodniem, na marginesie pewnego cytatu z "Hebanu" Ryszarda Kapuścińskiego, pisałem o relacji język-rzeczywistość. Punktem wyjścia stał się, przypomnę, fragment, w którym pisarz zauważa brak zróżnicowanych nazw posiłków w pewnej afrykańskiej społeczności. Było to spowodowane nie jakimiś ograniczeniami jej języka, ale realiami, trudnymi warunkami życia - odwiedzani przez Kapuścińskiego ludzie jedli tylko raz dziennie.

     Rzecz jasna, w polszczyżnie jest zupełnie inaczej: nazw posiłków, odpowiadających różnym ich rodzajom i porom jedzenia, jest wiele. Co ciekawe, zmiany w tej grupie słów są ściśle związane ze zmianami, jakie zachodzą w naszej kulturze.

     Jakie posiłki jedzą współcześni Polacy i jakich nazw na określenie tych posiłków używają? Zapewne znacząca większość może to, co jada na co dzień, określić trzema słowami: śniadanie, obiad i kolacja. Niektórzy - zwłaszcza dzieci - mogą do tej listy dodać jeszcze drugie śniadanie ipodwieczorek. Jednakże coraz więcej osób - i to wcale nie tylko te, które pracują w zagranicznych korporacjach - w odniesieniu do swoich posiłków używa angielskich nazw brunch i lunch. Czasem niepoprawnie jako nazwę specyficznego posiłku stosuje się też rzeczownik apeńtif. Raczej nie spotyka się jąż z kolei starego określenia podkurek, a słowo wieczerza pojawia się tylko w szczególnych kontekstach. Uporządkujmy nieco ten słowniczek. Śniadanie to rzeczownik utworzony od starszego czasownika śniadać, który w dawnej polszczyżnie znaczył tyle, co 'zjadać', miał więc znaczenie ogólne. Dopiero z czasem zaczęto go odnosić jedynie do zjadania posiłku porannego, a w konsekwencji - do samego tego posiłku.

     Nazwa głównego, najobfitszego posiłku, czyli obiad, pochodzi od wyrazu, którego znaczenie można by sparafrazować następująco: 'objeść wszystko ze wszystkich stron, zjeść wszystko'. W dawnej polszczyżnie istniał także czasownik obiadować. Pochodzenie podwieczorka jest oczywiste - nieduży posiłek jedzony pod wieczór.

     Odmienną etymologię ma kolacja. Pierwotnie w polszczyżnie wyraz ten - pochodzący od łacińskiego collatio - nie miał żadnego związku zjedzeniem i oznaczał składkę, zwłaszcza składkę pieniężną. Wtórnie zaczęto go odnosić do spotkań i posiłków organizowanych za takie pieniądze. Co ciekawe, w tym znaczeniu kolacją określano "składkowy" posiłek spożywany w różnych porach dnia. Dopiero z czasem (być może pod wpływem języka niemieckiego) zawężono jego znaczenie do posiłku wieczornego. Wieczorny posiłek z kolei był wcześniej nazywany wieczerzą od określenia pory dnia, w której się go spożywa. Nasi przodkowie stosowali też formę czasownikową wieczerzać. Współcześnie rzeczownik używany jest niemal wyłącznie w utrwalonych połączeniach ostatnia wieczerza i wieczerza wigilijna.

     Między wieczerzą czy też kolacją a śniadaniem dawniej niekiedy jadano także podkurek. Samo słowo podkurek oznaczało porę tuż przed świtem, przed pianiem koguta, którego dawniej nazywano kurem. Wtórnie zaczęto tak nazywać posiłek (często z alkoholem) podawany np. na koniec całonocnej zabawy lub też pracy. Na koniec kilka słów o trzech wymienionych zapożyczeniach. Brunch (słowo powstało jako efekt połączenia wyrazów breakfast oraz lunch) to lekki posiłek jedzony przed południem. Z kolei lunch to posiłek spożywany podczas krótkiej przerwy obiadowej - zazwyczaj jednodaniowy. Wreszcie apeńtif- wbrew temu, że niekiedy nazywa się tak przekąski podawane przed obiadem lub kolacją, to w rzeczywistości słowo to oznacza 'lekki napój alkoholowy podawany przed posiłkiem dla pobudzenia apetytu'.


dr Tomasz Korpysz

Autor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW


Tekst pochodzi z Tygodnika

19 sierpnia 2018



   

Różaniec Różaniec
abp Grzegorz Ryś
Jeśli szukasz głębokich rozważań tajemnic różańcowych, dobrze trafiłeś. Przedstawiamy Ci osobiste, oparte na słowie Bożym rozważania abp. Grzegorza Rysia. Myśli duchownego skupiają się tutaj wokół poszczególnych tajemnic czterech części Różańca.... » zobacz więcej


Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.



Autor

Tresć




[ Powrót ]
 
[ Strona główna ]


Humor | O stronie... | Wspomóż nas | Polityka Prywatności | Reklama | Kontakt

© 2001-2018 Pomoc Duchowa
Portal tworzony w Diecezji Warszawsko-Praskiej