Nie tylko 'ku-ku'

W ten sposób ornitolog James Fisher próbował zapisać odgłosy wydawane przez swoje ulubione ptaki morskie, czyli fulmary; opis ten zaczerpnąłem z kolejnej wakacyjnej lektury: pasjonującej książki Adama Nicolsona "Krzyk morskich ptaków. Ginący świat podniebnych wędrowców". Trzeba przyznać, że mimo pewnej powtarzalności dźwięków, głos fulmarów jest dość skomplikowany - trudno byłoby go zapamiętać i powtórzyć. W gruncie rzeczy wcale nie łatwiejszy jest jednak bardzo dobrze znany wszystkim czytelnikom "Idziemy", pochodzący z niezmiernie i niezmiennie popularnego wiersza Juliana Tuwima "Ptasie radio", zapis głosu słowika: Halo! O, halo lo lo lo lo!/ Tu tu tu tu tu tu tu /Radio, radijo, dijo, ijo, ijo, / Tijo, trijo, tru lu lu lu lu / Pio pio pijo lo lo lo lo lo / Pio plo plo plo plo halo!. Rzecz jasna, w przypadku Tuwima to raczej swobodna poetycka impresja, niż próba jak najdokładniejszego odwzorowania zgłoskami dźwięku wydawanego przez ptaki, ale i propozycja Jamesa Fishera dowodzi, że zapisać taki dźwięk jest bardzo, bardzo trudno. Oczywiście nie zawsze, są bowiem ptaki, których głos jest stosunkowo prosty i bez większych kłopotów daje się "przełożyć" na ludzki język. Podręcznikowym przykładem może być przede wszystkim kukułka.

Mimo naturalnych trudności, ornitolodzy, autorzy rozmaitych leksykonów i po prostu miłośnicy ptaków starają się zapisywać to, co słyszą z ptasich dziobów, głosy te pomagają bowiem w rozpoznawaniu poszczególnych gatunków. Czasem są wręcz najłatwiejszym i zarazem najpewniejszym sposobem rozróżniania, jak choćby w przypadku piecuszka i pierwiosnka, które fizycznie są do siebie bardzo podobne, ale radykalnie różni je właśnie śpiew. W przypadku tego pierwszego składa się z płynnego ciągu opadających, cichnących dźwięków zapisywanych np. jako di-di-di-dye-dye-dejda-dej- da-da. W przypadku tego drugiego to bardzo charakterystyczne dwusylabowe monotonne cilp-calp.

Zapisy sylabiczne są najbardziej popularne i występują chyba we wszystkich kluczach do oznaczania ptaków, ale osoby piszące o ptakach często uciekają się też do porównań i metafor przybliżających ptasie dźwięki. O przywołanych wyżej fulmarach pisano np., że brzmią jak kumkające w oddali żaby; jakby kura wolała swe kurczęta; coś pomiędzy gadaniem kury a kwakaniem kaczki; jak głos człowieka w najgłębszej agonii; zadowolony z siebie skrzek. Przyznają Państwo, że mimo niewątpliwej obrazowości takie formuły mało precyzyjnie oddają ptasie głosy. Nie można im jednak odmówić językowej urody.

Jeszcze ciekawsze pod względem języka i kryjącej się za nim wyobraźni są te opisy, które wychodzą spod piór nie badaczy i systematyków, lecz pisarzy czy po prostu "ptakolubów". Jeden z wakacyjnych numerów "Tygodnika Powszechnego" przyniósł jak zawsze znakomity tekst Stanisława Łubieńskiego z kilkoma takimi frazami. Na koniec dwa interesujące przykłady: [Trzcinniczki] brzęczą jeden przez drugiego, jakby ktoś tu, na bagnie, ukrył stare, nikomu niepotrzebne telefoniczne modemy; Dla mnie strumieniówka dzwoni jakby blaszanym dekielkiem, jak najszybsze na świecie kastaniety, a niektórzy słyszą w jej głosie odległą maszynę do szycia.

dr Tomasz Korpysz

Autor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW

Tekst pochodzi z Tygodnika
Idziemy, 2 września 2018

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Autor Treść

Nowości Modlitwa do św. Cezarego z Nazjanzu Modlitwa do św. Tarazjusza bł. Maria Adeodata Pisani Modlitwa do bł. Marii Adeodaty Pisani bł. Dominik Lentini Modlitwa do bł. Dominika Lentini

Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025

Poprzednia

[ Powrót ]

Następna