Rozważania Miłość Modlitwy Czytelnia Źródełko Pomoc Duchowa Relaks Download Cuda Opowiadania Perełki

Ptaki w języku

     Ptaki fascynowały człowieka od dawna. Uwagę przykuwała i zazdrość wzbudzała przede wszystkim ich - niedostępna ludziom - zdolność, a w przypadku niektórych gatunków wręcz wirtuozeria latania. Zdumienie budziła różnorodność budowy i kształtów ciała, kolorów upierzenia, sposobów budowy gniazd czy zdobywania pożywienia. W czasach, gdy ornitologia zaczęła być wspomagana przez zdobycze najnowszej techniki, z podziwem śledzi się też precyzyjnie powtarzane przeloty na żerowiska, zimowiska czy miejsca składania jaj. Niektóre ptaki od wieków są z kolei obiektem polowań, inne zostały udomowione i stanowią ważny składnik naszej kuchni, w wielu społecznościach także "kuchni" magicznej...

     Nic dziwnego, że ptaki są silnie obecne chyba we wszystkich kulturach: wierzeniach, tradycjach, obyczajach. Są także, rzecz jasna, obecne w języku. Każdy z czytelników "Idziemy" bez kłopotu jest w stanie wymienić przynajmniej kilka przysłów oraz związków frazeologicznych, w których występują nazwy ptaków (choćby: Kruk krukowi oka nie wykolę; Daj kurze grzędę, a ona: "wyżej siędę"; Na święty Wit - słowik cyt!; ptasi móżdżek, kurza ślepota, sokoli wzrok itp.). Nazwy niektórych ptaków przenośnie są używane w odniesieniu do ludzi, by podkreślić jakieś ich cechy; dla przykładu: sroka mówimy o kimś ciekawskim, wścibskim, skowronek - o kimś, kto rano wstaje i jest rześki, od razu gotowy do działania itd. Jeszcze częściej ptaki są punktem odniesienia dla porównań, np. wybiera się jak sójka za morze powiemy o kimś, kto długo się do czegoś zabiera, a zwłaszcza długo przygotowuje do wyjazdu czy wyjścia, a pisze jak kura pazurem - o kimś, kto pisze niechlujnie, niewyraźnie.

     Na podstawie m.in. takich przysłów, porównań i znaczeń metaforycznych językoznawcy badają językowy obraz poszczególnych ptaków. Okazuje się, że w polszczyźnie silnie utrwalony jest np. obraz sokola jako ptaka szybkiego, silnego, sprawnego, kojarzącego się z młodością, swobodą. Z kolei np. w językowym obrazie kury najbardziej wyrazista jest przypisywana jej różnorako rozumiana ograniczoność.

     Analizy nazw ptaków prowadzone są też pod kątem ich etymologii. Jak się okazuje, często nazwy gatunkowe pochodzą od cech zewnętrznych, zwłaszcza koloru upierzenia (np. rudzik czy białorzytka) i jakichś elementów budowy ciała (np.krzyżodziób czy grzywacz), czasem od typowych miejsc przebywania (np. trzcinniczek czy łozówka), ale też choćby wydawanego głosu (np. kukułka czy kszyk) itp.

     Badanie języka pod kątem obecności w nim wyrazów i połączeń odnoszących się do ptaków to jednak nie tylko analiza ich nazw. Bardzo ciekawe są np. językowe sposoby oddawania ptasich głosów. Przed tygodniem wspomniałem o najczęściej spotykanym, który polega na wyszukiwaniu ciągów sylab najbardziej przypominających głos danego ptaka. Dziś przywołam jeszcze kilka przykładów: cyk, tryk, cije (rudzik), cisis, cilip (pliszka siwa), si- -si (mysikrólik), sri, sń, sit (pełzacz leśny), dju-tek, dju-tek (pokląskwa), kreik, kowa (czapla siwa), dziurrry, cerwik, kirrek (kuropatwa).

     Pisałem wyżej (kilkakrotnie się powtarzając, co stylistycznie nie było zręczne) o ptasich głosach, a nie np. śpiewie, ponieważ nie o wszystkich ptakach można powiedzieć, że śpiewają. Jak się jednak okazuje, polszczyzna dysponuje bardzo licznym zbiorem rzeczowników i czasowników nazywających ptasie głosy. Niektóre z nich są powszechnie znane, inne zaś należą do środowiskowych odmian, np. gwary myśliwskiej. O tym już jednak za tydzień.


dr Tomasz Korpysz

Autor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW


Tekst pochodzi z Tygodnika

9 września 2018



   


Otwarci na miłość – jak pokonać bariery Otwarci na miłość – jak pokonać bariery
ks. Krzysztof Grzywocz, Monika Gajda, Marcin Gajda
To konferencja, która zatrzęsie światem Twoich relacji, a z gruzów dotychczasowych przekonań pomoże zbudować piękne i trwałe więzi z innymi ludźmi i z Bogiem. Audiobook „Otwarci na Miłość” wskaże Ci drogę do przełamywania wewnętrznych barier i udowodni, jak ważne jest otwarcie na drugiego człowieka. Dowiedz się, jak rozwijać kontakt z własnymi uczuciami, jak słuchać uważnie drugą osobę i co zrobić, by odpowiedzialnie kochać! ... » zobacz więcej


Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.



Autor

Tresć




[ Powrót ]
 
[ Strona główna ]


Humor | O stronie... | Wspomóż nas | Polityka Prywatności | Reklama | Kontakt

© 2001-2018 Pomoc Duchowa
Portal tworzony w Diecezji Warszawsko-Praskiej