Rozważania Miłość Modlitwy Czytelnia Źródełko Pomoc Duchowa Relaks Download Cuda Opowiadania Perełki

Gulgot, klangor, czyhitanie

     Przed tygodniem zapowiadałem odcinek o określeniach ptasich głosów i samego procesu wydawania r przez nie głosu. Wszyscy z łatwością możemy wymie nić przede wszystkim te nazwy, które są nierozerwalnie związane z ptakami najbardziej znanymi, towarzyszącymi człowiekowi, udomowionymi i wykorzystywanymi kulinarnie: gdakanie (kur), pianie (kogutów), piszczenie/popiskiwanie (kurcząt), kwakanie (kaczek), gęganie i syczenie (gęsi) oraz gulgotanie (indyków). Ciekawostką dla części czytelników "Idziemy" może być istnienie w tej grupie jeszcze czasownika kwokać, którym określano głos wydawany przez kurę prowadząca pisklęta, oraz kokać-tzkżz odnoszonego do kur domowych i do innych kurowatych (także ptaków łownych, przede wszystkim cieciorki).

     Kolejna grupa to nazwy głosów ptaków często spotykanych w otoczeniu człowieka, zwykle kojarzące się wprawdzie z konkretnymi gatunkami, ale niekiedy odnoszone także do innych ptaków, np.: ćwierkanie / ćwierkanie (wróbli), gruchanie (gołębi), pohukiwanie (sów), klekotanie (bocianów), kukanie (kukułki), kląskanie (słowika), klangor (przede wszystkim żurawi), krakanie (m.in. wron i kruków). Są też w tej grupie określenia ogólniejsze, nazywające wydawanie głosów i same głosy wielu różnych ptaków, np. świergolenie / świergotanie (m.in. jaskółek, ale też innych drobnych ptaków), kwilenie (m.in. piskląt, ale też ptaków drapieżnych), krzyk (przede wszystkim dużych ptaków drapieżnych), trel (m.in. słowika, ale też innych ptaków śpiewających). Najszersze zastosowanie mają czasowniki: gwizdać, szczebiotać, świstać i śpiewać; można tu jeszcze dodać znany przede wszystkim z "Ptasiego radia" Juliana Tuwima, ale notowany choćby w słowniku Witolda Doroszewskiego czasownikpitpilitać.

     Lektura książek o ptakach oraz leksykonów gwary myśliwskiej pozwala dodać do powyższej, zasadniczo dobrze znanej listy, wiele innych określeń. Niektóre są odnoszone do różnych ptaków i trudno byłoby wskazać konkretny gatunek kojarzący się z daną nazwą. Można tu wymienić m.in.: brzęczenie, ciurkanie, czyrykanie, dzwonienie, granie, grzechotanie, strzykanie, terkotanie, wołanie czy zgrzytanie. Są jednak i takie terminy, którymi określa się głosy konkretnych gatunków i które są używane przez specjalistów, przede wszystkim myśliwych czy hodowców. Oto kilka przykładów takich czasowników: cirykać (o głosie kuropatwy), cięgocić/cięgotać (o głosie kuropatwy i słonki), czyhitać (o głosie głuszca w czasie tokowania), grdać (o głosie derkacza), kokcielić (o głosie pardwy), kokotać (o głosie bażanta), krerać (o głosie gęsi, kuropatwy, łabędzia, żurawia), puchać (przede wszystkim o głosie puchacza), turkać (o głosie turkawki).

     Istnieją, rzecz jasna, także wyrazy, które w polszczyżnie ogólnej mają swoje dobrze utrwalone znaczenie, a w myśliwskiej odmianie środowiskowej odnoszone są do głosów ptaków. Tytułem przykładu można wymienić klapanie, korkowanie i szlifowanie - określenia kolejnych etapów tokowania głuszca, chrapanie słonek czy beczenie bekasa, ale też bębnienie dzięciołów (choć tym razem chodzi o dźwięk mechaniczny, wywoływany przez rytmiczne uderzenia dziobem w drzewo).

     Poza, jak widać, ciekawymi i niekiedy bardzo zaskakującymi nazwami ptasich głosów, w wielu źródłach znaleźć też można bardzo interesujące próby ich "tłumaczenia". To jednak temat na osobny odcinek.

dr Tomasz Korpysz

Autor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW


Tekst pochodzi z Tygodnika

16 września 2018



   

Wasze komentarze:
 Andrzej: 26.03.2019, 17:07
 Proste pytanie: Gęś - gęga, a żuraw? A żuraw co robi?
(1)


Autor

Tresć




[ Powrót ]
 
[ Strona główna ]


Humor | O stronie... | Wspomóż nas | Polityka Prywatności | Reklama | Kontakt

© 2001-2019 Pomoc Duchowa
Portal tworzony w Diecezji Warszawsko-Praskiej