Co mówią ptaki?

Pierwszym - poza utworem Tuwima - ptasim "zdaniem", które kiedyś usłyszałem od starszego brata, był śpiew zagania- cza: tata bije, tata bije, zbił, zbił, zbił, zbił, kto to widział?, kto to widział?', po latach poznałem jeszcze jedną, nieco odmienną wersję tego "tłumaczenia": tata pije, tata pije, tata pije, a wstyd, a wstyd, a wstyd, kto to widział?, kto to widział?, kto to widział?. Wiele takich zdań przywołuje w klasycznej książce "Ptaki ziem polskich" Jan Sokołowski. Jedną z fraz najlepiej, moim zdaniem, oddających prawdziwy ptasi głos, jest zapis dźwięków wydawanych przez trzciniaka. Każdy, kto choć raz słyszał tego nadal dość pospolitego ptaka, bez trudu rozpozna jego głos w następującym ciągu wyrazów:" ryba, ryba, ryba, rak, rak, rak, świerzbi, świerzbi, świerzbi, drap, drap, drap, stary, stary, stary, kit, kit, kit. Nieco mniej przekonujące, choć nadal zbliżone, są interpretacje dźwięków wydawanych przez gołębia domowego czy sierpówkę. Ten pierwszy ptak, przedłużając głoskę "r" "prosi": Rochu, Rochu - daj nam grochu; ten drugi z kolei wciąż powtarza: ratunku (a dokładniej: ratuunku). Jeszcze mniej podobny do prawdziwego głosu jest zapis śpiewu trznadla jako: nie będzie suchej kobyle niiiic, pójdźki jako: pójdź, pójdź - w dołek pod ko- ściołek czy też drozda śpiewaka jako: kita-lis, kita-łis kurę zjadł, kurę zjadł, mam pieska burego, poszczuję go huź-go huź-go.

W związku z tym, że większość podobnych "tłumaczeń" pochodzi z przekazów ludowych, często w różnych regionach funkcjonują odmienne odczytania głosu tego samego ptaka. Oto np. derkacz "mówi": siecz, grab, siecz, garb, jedz ser, jedz chleb, jedz chleb albo też: Kacper, jedz groch - nie chce, zdechnie. Częściej spotykana jaskółka dymówka według jednych śpiewa: Uszyłabym ci rękawiczki, ale nie mam nici, według drugich: kręci wici, kręci wici, chodźcie chłopcy kręcić nici, bo miesiączek jasno świci, według trzecich: w lecie były stogi, brogi teraz nie ma niic, a czwarci słyszą: pić, pić pójdziemy do miasta - ukradniemy czerwoną nić. Z kolei głos zięby to: czekaj, czekaj, coś zrobiła?, a widzisz? Lub: myślisz, żem cię na śliwkach nie widział? albo też: uciekajcie dzieci, bo borowy idzie.

Jeszcze więcej różnorodnych odczytań doczekał się gwizd wilgi: Zofija, Zofija, pójdź ze mną na piwo; Święta Zofijo, chodźmy na piwo, kupis ty, kupię i jo; Teofilu, chodźcie na piwo - ni mom pieniędzy - pozyce ci jo; Zosija, pójdzies do kościoła? Pójdę i ja; a nawet: Zofijo, ty i ja kupimy se radijo.

W niektórych źródłach, tak jak w wierszu Tuwima, znaleźć można całe ptasie dialogi. Kończącym cały wątek przykładem niech będzie kłótnia przepiórki, która chce oddać tylko pięć z sześciu pożyczonych miar pszenicy, z derkaczem. Ona przekonuje: pięć pono, pięć pono!, a on uparcie powtarza: sześć, sześć, sześć, sześć!

dr Tomasz Korpysz

Autor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW

Tekst pochodzi z Tygodnika
Idziemy, 23 września 2018

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Autor Treść

Nowości Modlitwa do św. Cezarego z Nazjanzu Modlitwa do św. Tarazjusza bł. Maria Adeodata Pisani Modlitwa do bł. Marii Adeodaty Pisani bł. Dominik Lentini Modlitwa do bł. Dominika Lentini

Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025

Poprzednia

[ Powrót ]

Następna