Dwie słowie i liszka - Nauka

Przywołane elementy językowe wchodzą w skład związków frazeologicznych, a więc takich połączeń, które mają ściśle określony, stały skład oraz zwykle przenośne znaczenie. Frazeologizmy niejednokrotnie funkcjonują w języku od bardzo dawna, nawet od kilkuset lat, w związku z czym przetrwały w nich dawne formy, znaczenia i typy połączeń wyrazów. Z punktu widzenia dzisiejszych użytkowników polszczyzny niektóre z nich są nielogiczne i niezrozumiałe, dlatego też Polacy często zastępująje innymi elementami. Problem polega jednak na tym, że w większości przypadków zmiany takie są traktowane jako błędy. Czas na konkretne przykłady.

Mądrej głowie dość po słowie mówimy, gdy chcemy zaznaczyć, że osobie inteligentnej nie trzeba wszystkiego tłumaczyć, że po jednym słowie domyśli się ona, o co chodzi. Niestety, taka postać frazeologizmu, choć na pozór logiczna, jest błędna; prawidłowa to: Mądrej głowie dość dwie słowie. Tajemniczo brzmiące połączenie dwie słowie to pozostałość niegdyś istniejącej w polszczyźnie liczby podwójnej - nasi przodkowie odmieniali rzeczowniki nie przez dwie, jak dzisiaj, ale przez trzy liczby: pojedynczą (np. jedno słowo), mnogą (np. trzy, cztery słowa) i podwójną (np. dwie słowie).

Każda pliszka / sroczka / myszka swój ogonek chwali - tego wyrażenia używamy, by podkreślić, że każdy człowiek najlepiej ocenia to, co jest mu najbliższe, co go bezpośrednio dotyczy. Jak widać, fraza ta występuje w różnych wersjach, tradycyjna i wzorcowa jest jednak jeszcze inna: Każda liszka swój ogonek chwali. Liszka przeciętnemu Polakowi najczęściej kojarzy się dziś z gąsienicą, dlatego też zupełnie nie pasuje do cytowanego wyrażenia, w którym jest zastępowana innymi nazwami zwierząt. Tymczasem liszka to dawna forma rzeczownika lis - kiedy weźmiemy to pod uwagę, zrozumiale staje się, dlaczego właśnie to słowo powinno się pojawiać w omawianym związku frazeologicznym.

Pamiętajmy: Mądrej głowie dość dwie słowie, Każda liszka swój ogonek chwali - to w takiej, tradycyjnej postaci powinniśmy używać omawianych frazeologizmów.

dr Tomasz KorpyszAutor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW Tekst pochodzi z Tygodnika Idziemy, 17 stycznia 2010 Wasze komentarze: Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy. Autor Treść Nowości Nowenna przed świętem Matki Bożej z Lourdes - dzień 7 Modlitwa do św. Hieronima Emilianiego Modlitwa do św. Józefiny Bakhity bł. Józefina Bonino Modlitwa do św. Idziego Marii od św. Józefa Wy jesteście światłem świata (Mt 5, 13-16) Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025 Poprzednia [ Powrót ] Następna