Ocalanie śladów przeszłości

Wieś powstała na prawie wołoskim przed 1543 rokiem w dobrach Balów z Hoczwi i początkowo nazywała się Lopinka.

W 1672 roku doszło do największego w dziejach najazdu tatarskiego na historyczną ziemię sanocką. Przerażający w skutkach i wielokrotnie przewyższający zniszczenia lat potopu (1655-1660) najazd przyniósł wyludnienie wsi i miasteczek bieszczadzkich oraz zniszczenia w zabudowie obejmujące około 85-95% obiektów. Obrazują to następujące dane: po najeździe zostało w terenie niewiele domów, np. w Łopience - 3, w Tyskowej - 5, w Radziejowej - 4, w Górzance i Woli Górzańskiej - 10, w Wołkowyi - 8.

Łopienka (według Stanisława Krycińskiego) została przed 1768 rokiem sprzedana Janowi Łazowskiemu prawdopodobnie przez Stanisława lub Salomeę Karsznicką, nie wiadomo kiedy i w jakich okolicznościach. W 1768 roku, tj. przed śmiercią Salomei Karsznickiej, wieś kupił od Jana Łazowskiego nowy właściciel Józef Strzelecki i z rąk Balów przeszła w posiadanie rodu Strzeleckich. Jerzy Kitowski podaje, że już w 1757 roku Strzeleccy herbu Jastrzębiec ufundowali murowaną cerkiew parafialną pod wezwaniem św. Paraskewii, w której umieszczono słynącą łaskami ikonę Matki Bożej z Dzieciątkiem. Do dziś jest to najstarsza z murowanych cerkwi w Bieszczadach.

W okresie zaborów (1772-1918) Łopienka była podzielona między kilku właścicieli i należała kolejno do Strzeleckich (1768-1820), Białobrzeskich (1820-1846), znowu Strzeleckich (do 1864), Ławrowskich (1846-1876) i Męcińskich (1846-1867), Miejskich (1867-1904), ks. Aleksandra Piotra Miejskiego (1904-1936) i Wichańskich (1904-1939), władających wsią do drugiej wojny światowej.

Ciekawy opis Łopienki z początku XIX wieku zamieścił w Mężu szalonym Zygmunt Kaczkowski: "Wieś Łopienka, lubo taka mała i nieintratna, podzielona była onego czasu na dwie prawie równające się części, miała więc oczywiście dwa dwory.

W jednym z nich na samym końcu wsi położonym i dla lip starych, które w jego dziedzińcu stały, nazywającym się Pod Lipami, mieszkał imć pan Maciej Strzelecki, herbu Jastrzębiec, niegdyś Wojski Sanocki i natenczas jeszcze tego tytułu używający, ale dla słabości zdrowia i bardzo podeszłego wieku od lat kilkunastu już urząd ów zdawszy na nowo obranego pana Antoniego Walawskiego, nie funkcjonujący.

Był atoli dwór drugi w samym środku tej wioski. Na tym dworze siedział także Strzelecki herbu Jastrzębiec, ale pokrewieństwo jego z tamtymi było takie, że ojciec jego nieboszczyk był panu Maciejowi stryjecznym. Temu zaś, który był młody i nie więcej jak trzydzieści lat w wieku, Michał było na imię. Pan Michał w stosunku do tamtych braci swoich był bardzo bogatym. Oprócz bowiem połowy Łopienki wieś Słochinia, pomiędzy Chyrowem a Felsztynem położona, należała do niego.

Dwór ten, w samym wsi środku stojący, był to domek niewielki, drewniany, otynkowany i obielony, gontem podbity, mocnym parkanem otoczony, bokiem obrócony do onego potoku, który środkiem wsi płynął. Z jednej strony miał przed sobą dziedziniec, czysto żwirem wysypany i wielkimi okolony drzewami, z drugiej zaś mały warzywny ogródek, który końcem swym opierał się aż o sąsiednią chałupę".

W 1880 roku wieś liczyła 321 mieszkańców, w 1895 roku - 353 (w tym 327 unitów, 15 łacinników, 11 Żydów), w 1900 roku - 379, w 1910 roku - 375, zaś w 1921 roku - 303, w tym według wyznania: 289 unitów, 6 łacinników i 8 Żydów. W okresie autonomii Galicji nastąpił wyraźny spadek ludności wyznania rzymskokatolickiego z 53 w 1868 roku do 6 w 1921 roku, a także spadek liczby Żydów z 21 w 1868 roku do 8 w 1921 roku.

Podczas pierwszej wojny światowej i kampanii zimowej 1914/1915 roku wieś poniosła dotkliwe straty. W połowie stycznia 1915 roku i na początku lutego przebiegała m.in. przez Łopiennik linia frontu i doszło do krwawych walk. Epidemia tyfusu natomiast pochłonęła 45 osób.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę podczas spisu powszechnego w 1921 roku we wsi liczącej 47 domów mieszkało tylko 303 mieszkańców. W okresie międzywojennym rozwijała się ona powoli.

Przeludnienie wsi i bezrobocie to przyczyny emigracji do pracy przy żniwach na Węgry (po południowej stronie Karpat) w zamian za zboże lub emigracji do Ameryki. Na Węgry wyruszały z Bieszczad latem grupy "czapaków" (10 silnych chłopaków i dziewczyna do gotowania). Wracali jesienią rozradowani, wioząc na wozach zboże, które pozwalało im i rodzinom na przezimowanie. Osoby wyjeżdżające do Ameryki wracały z gotówką i budowały nowe domy, odmienne od tradycyjnych chat wiejskich. Nie umieszczano już pod jednym dachem pomieszczeń dla ludzi i zwierząt. W okresie międzywojennym we wsi powstały cztery takie nowe domy.

Wiadomo, iż w latach 30. XX wieku był we wsi miejscowy zespół czterech muzykantów (skrzypków). Nie było Cyganów. Mieszkały natomiast dwie rodziny żydowskie: Graubert (dzierżawca dworu) i Lieber. We wsi do 1930 roku nie było szkoły, ale miejscowy proboszcz nauczył kilka osób podpisywać się i czytać. Szkołę założono dopiero po 1930 roku w budynku czytelni "Proświty" (w pobliżu cerkwi), gdzie zajmowała jedną salę, a uczniowie realizowali program szkoły 4-klasowej.

Aktywny proboszcz był organizatorem życia kulturalnego i gospodarczego. Do wsi docierały czasopisma: "Plon", "Pobudka", "Nedila", "Komar", "Narodna Sprawa", "Wiek Sławy" i "Beskid". Zbudowana po 1921 roku obok cerkwi czytelnia "Proświty" do 1936 roku mieściła rolniczą spółdzielnię rusińską (kooperatywę) i była miejscem spotkań mieszkańców.

Tuż po wyzwoleniu - 9 IX 1944 roku - wskutek porozumienia zawartego między komunistycznym rządem USRS i rządem polskim PKWN Edwarda Osóbki-Morawskiego o przymusowej deportacji na wschód ludności rusińskiej obrządku wschodniego (unickiego) przygotowano listę 420 osób do wysiedlenia, lecz do maja 1945 roku akcji tej nie przeprowadzono. Deportacje rozpoczęły się wiosną 1946 roku. 3 V 1946 na Ukrainę wysiedlono 326 osób, w tym 60 rodzin i 7 osób samotnych. Podczas wysiedlania dwie osoby zostały zastrzelone przez wojsko - Maria Kolińczak i Jan Zawytyk - za stawianie oporu. Żyjący do dziś świadkowie tamtych wydarzeń, małżeństwo Michał i Katarzyna Babiczowie z Łopienki (mieszkający w Cisnej), oraz Kazimierz Budziński ze Stężnicy (dawny mieszkaniec Tyskowej), stanowczo twierdzą, iż podczas akcji "Wisła" wiosną 1947 roku pozostałych w Łopience mieszkańców oddział KBW wysiedlił na Ziemie Odzyskane. W sprawozdaniu Rady Narodowej Gminy Cisną odnalazłem zapis tej treści: "Gmina Cisną miała w 1939 roku powyżej 6000 mieszkańców, a po wysiedleniach w 1946 roku zostało 125 osób zamieszkujących w Cisnej. Pozostałe gromady są kompletnie wyludnione z powodu wysiedlenia ludności do ZSRR i na Ziemie Odzyskane".

Opuszczone domy w Łopience były rozbierane systematycznie przez mieszkańców okolicznych wsi, którzy traktowali je jako darmowy materiał budowlany lub opałowy. W 1954 roku ktoś zerwał stosunkowo nową blachę z dachu cerkwi, skazując świątynię na powolne niszczenie.

Podczas akcji osiedleńczej nikt z nowych, ściąganych w Bieszczady osadników nie osiedlił się w tej wsi.

Gdy powstał powiat bieszczadzki (po połączeniu powiatu ustrzyckiego, leskiego i sanockiego), doliną Łopienki zainteresował się historyk sztuki Olgierd Otoczko, który był powiatowym konserwatorem zabytków. Chciał ratować zabytkową murowaną cerkiew i wieś. Za zbyt gorliwe wypełnianie obowiązków został zwolniony z pracy przez towarzyszy z leskiego Komitetu PZPR.

Był to człowiek twardy i światły. Nie chcąc opuszczać Bieszczad, od 1968 roku prowadził schronisko pod Łopiennikiem i przygotował ciekawy projekt studenckiej wioski skansenowskiej w Łopience. Przewidywał on przeniesienie do doliny Łopienki siedmiu drewnianych chałup, trzech drewnianych cerkwi, dzwonnicy, stodoły, kuźni i spichlerza. Przy pomocy kilku zapaleńców (w tym architektów) opracował wszystkie szczegóły projektu. W 1975 roku minister kultury i sztuki przyznał za ten pomysł w konkursie na najlepsze prace z zakresu ochrony zabytków nagrodę specjalną. Entuzjastycznie przyjął też projekt generalny konserwator zabytków w Warszawie, a studenci Wydziału Geodezji i Kartografii Politechniki Warszawskiej wykonali projekty, inwentaryzację i pomiary geodezyjne. Entuzjazm wielu osób ochłodziło oburzenie miejscowych władz w Lesku i Komitet Powiatowy PZPR nie dopuścił do realizacji projektu.

W 1972 roku Olgierd Otoczko sprzedał wszelkie posiadane pamiątki rodzinne i za otrzymane pieniądze oczyścił z roślinności mury cerkwi w Łopience oraz wzmocnił je betonową opaską. Jego zaangażowanie przerwała tragiczna śmierć 13 IX 1976 roku w czasie wyprawy w góry Hindukuszu w Afganistanie.

W latach 70. górale z Podhala wypasali w dolinie Łopienki owce, wznieśli w pobliżu cerkwi drewnianą bacówkę, a mury świątyni służyły im jako koszar dla owiec. Na początku lat 80. w tej uroczej górskiej dolinie powstała latem baza namiotowa Akademickiego Klubu Turystycznego SGGW-AR w Warszawie.

W 1983 roku Zbigniew Kaszuba z Warszawy z garstką zapaleńców rozpoczął odbudowę cerkwi w ramach działań Towarzystwa Opieki nad Zabytkami. Po kilkunastu latach zmagań doprowadził prace do szczęśliwego finału.

Po odbudowie świątyni i 57-letniej przerwie w odpustach ks. Piotr Bartnik, kapłan o wielkim autorytecie, zadziwiający wszystkich ludzi pokorą, od 20 lat pracujący w parafiach bieszczadzkich (Dwernik, Cisną, Górzanka) odważył się odprawić pierwszą odpustową Mszę św. w wyremontowanej cerkwi w pierwszą niedzielę października 2000 roku. Od tej pory na odpusty w Łopience ściągają coraz liczniej turyści, ludzie gór, pielgrzymi i kapłani z całej Polski. Na mapie turystycznej Bieszczad Łopienka stała się bardzo ważnym miejscem. Módlmy się o to, by ponownie została centrum ewangelizacji w Bieszczadach.