Bazylika zbudowana została przez opata Hugona na przełomie XI i XII wieku i była niegdyś największą świątynią chrześcijańską. W niej papież Urban II poświęcił ołtarz główny.

Świątynia przykryta kamiennym sklepieniem posiadała pięć naw z dwoma transeptami, dwunawowy przedsionek, promieniste kaplice oraz osiem wież.

Opactwo zostało ufundowane przez księcia Wilhelma Akwitańskiego Pobożnego.

Z woli fundatora mnisi żyli według reguły benedyktyńskiej, byli zależni tylko od Stolicy Apostolskiej oraz codziennie oddawali się dziełu miłosierdzia wobec ubogich, potrzebujących, cudzoziemców i podróżnych. Opactwo rozrastało się i stało się jednym z najważniejszych ośrodków chrześcijaństwa. Jego opaci, jak Odon, Hugon, potem Piotr Czcigodny należeli do najwyższych autorytetów duchowych owego okresu, tak, że nawet papieże zwracali się do nich po rady.

Opactwo benedyktynów sławę zawdzięczało reformom realizowanym w końcu X i w pierwszej połowie XI wieku tzw. reforma kluniacka.

Architektura opactwa rozpowszechniana przez klasztory filialne wywarła wielki wpływ na kształtowanie się romańskich form architektonicznych zwłaszcza w Burgundii i Niemczech.

Rozwój zakonu benedyktynów i ich wielkie znaczenie związane jest z okresem reformy Kościoła w X w., w której poważną rolę odgrywały klasztory związane z opactwem w Cluny. W tym okresie wśród mnichów benedyktyńskich pojawił się ruch w stronę monastycyzmu ubogiego; powstawały nowe odgałęzienia znane obecnie jako cystersi, kameduli itp. Dopiero od tego czasu można mówić o odrębności benedyktynów jako zakonu. Opactwa benedyktynów skupiały się w różne formy kongregacji, zawsze jednak zachowując autonomię poszczególnych domów oraz chroniąc własną tradycję. Wielkim obciążeniem dla wielu opactw było narzucanie im przez władców od X do XVI w. tzw opatów komendataryjnych. Poważny kryzys przeżywali benedyktyni w okresie Oświecenia na skutek licznych kasat.

Z opactwa benedyktynów, zburzonego w 1811 roku zachowały się fragmenty zabudowań klasztornych i romańskiej bazyliki.

Warto wiedzieć!

• Św. Benedykt w swojej Regule zajął wyraźnie pozytywne stanowisko wobec pracy - stała się ona normalnym źródłem utrzymania klasztoru i pomocy potrzebującym. Praca stanowiła dla niego jeden ze sposobów "służby Bożej", okazję przybliżenia się do Boga i braci.
• Św. Benedykt (480-ok. 550) nie miał zamiaru tworzyć zakonu, ani żadnej nowej formy życia chrześcijańskiego. Był mnichem włączonym w rozwijającą się w chrześcijaństwie tradycję monastyczną, pustelniczą i wspólnotową. Pierwsze udokumentowane formy życia monastycznego powstały na przełomie III i IV w. w Egipcie. W Europie Zachodniej monastycyzm rozwinął się przez Kościół wschodni. Św. Benedykt korzystał z tradycji cenobitycznej (mnichów żyjących we wspólnotach), ukształtowanej przez św. Pachomiusza, Bazylego i Kasjana. Historię benedyktynów wytycza Reguła św. Benedykta, którą zredagował w pierwszej połowie VI w.
• Św. Hugon z Cluny urodził się około roku 1024 w Burgundii jako syn hrabiego. Aby ustrzec się przed zawodem rycerskim schronił się w benedyktyńskim opactwie w Cluny, gdzie odnalazł swoje powołanie. Przez prawie sześćdziesiąt lat był przeorem tego opactwa. Znany z niezwykłej mądrości, daru jednania i psychologicznej intuicji, służył dziewięciu kolejnym papieżom cennymi radami, a także towarzyszył im w ich podróżach po Francji.