Pisanki, kraszanki, drapanki

Jak się Państwo domyślają, początek dzisiejszego tekstu miał przypomnieć nie obserwacje związane z kalendarzem liturgicznym (nie do tego służy przecież ta rubryka), lecz zasadę ortograficzną, zgodnie z którą oficjalne i zwyczajowe nazwy świąt zapisujemy wielką literą (np. Niedziela Męki Pańskiej czy Niedziela Kwietna), natomiast określenia opisowe świąt oraz nazwy zabaw i zwyczajów świątecznych - małą literą (np. niedziela wielkanocna czy śmigus-dyngus).

Przyjrzyjmy się teraz nazwom, które noszą tradycyjne elementy wielkanocnego stołu, czyli pisanki (na marginesie warto zaznaczyć, że zwyczaj zdobienia jajek jest znacznie starszy niż chrześcijaństwo, znano go m.in. w starożytnej Mezopotamii i w cesarstwie rzymskim). Najczęściej spotykane określenie, czyli właśnie pisanka, w gruncie rzeczy powinno być używane tylko do części z nich. Zgodnie z nazwą pisanki to 'jajka pisane', a więc takie, na których powierzchni wydrapuje się lub rysuje (zwykle woskiem) czy maluje jakieś wzory. W nazwie tej przetrwało stare znaczenie czasownika pisać, który, zanim zaczął być odnoszony do kreślenia liter, oznaczał ogólnie kreślenie wzorów, a także rysowanie, malowanie.

Kraszanka ('jajko kraszone') to jajko pozbawione wzorów, barwione na jeden kolor. Nazwa odsyła do ciekawej rodziny słowotwórczej, z której do dziś przetrwały zarówno krasnoludek, krasomówca, jak i krasula, a z której pochodzą też takie współcześnie już raczej nieużywane słowa, jak np. krasny, pokraśnieć czy krasawica. Co je łączy? Otóż w dawnej polszczyźnie krasny miał kilka znaczeń, przede wszystkim: 'czerwony', 'kolorowy' i 'piękny'. Znaczenia te stały się podstawą utworzenia kilku rodzin, które reprezentują właśnie krasnoludek - 'ludzik w czerwonej czapce', krasomówca - 'człowiek, który pięknie mówi' czy wreszcie kraszanka (zwana też malowanką) - 'jajko malowane, barwne'. W niektórych regionach Polski kraszanki nazywane były (i są) byczkami. Nazwa ta wiąże się z pewną obserwacją - byki zwykle mają jednolite umaszczenie, w przeciwieństwie do krów (stąd też jajka wielokolorowe w tych regionach nazywano niekiedy jałówkami czy jaióweczkami). Warto jeszcze dodać, że kraszanki w kolorze czarnym to kruki lub też czarnulki, czarnuszki.

Inne nazwy pisanek jednoznacznie wskazują na technikę ich wykonania. Są to: drapanki (skrobanki) - jajka, na których kolorowej powierzchni wydrapuje się wzór; oklejanki - jajka, które zdobi się, oklejając je słomą, liśćmi, płatkami kwiatów, papierem, włóczką, nićmi itp.; nalepianki (wycinanki) -jajka, na które nakleja się kolorowe wycinanki czy wreszcie ażurki - wykonywane z wydmuszek, w których nawierca się otwory, tworząc różnorakie wzory.

Na koniec gorąco zachęcam Państwa do samodzielnego przygotowania pisanek - niezależnie od tego, jaką techniką je Państwo wykonają, będą one niewątpliwą ozdobą wielkanocnego stołu.

dr Tomasz Korpysz

Tekst pochodzi z Tygodnika
Idziemy, 20 marca 2016

Wasze komentarze:

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Autor Treść

Nowości Modlitwa do św. Cezarego z Nazjanzu Modlitwa do św. Tarazjusza bł. Maria Adeodata Pisani Modlitwa do bł. Marii Adeodaty Pisani bł. Dominik Lentini Modlitwa do bł. Dominika Lentini

Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025

Poprzednia

[ Powrót ]

Następna