Norwidowskie laury

O biografii poety, a także o jego najważniejszych dziełach można przeczytać w licznych i łatwo dostępnych źródłach, ja chciałby dziś Państwu zaproponować przyjrzenie się pewnego językowemu (i nie tylko językowemu) drobiazgowi. Inspiracją jest praca magisterska, którą właśnie kończy jeden z moich studentów. Celem, jaki sobie postawił, była analiza nazw drzew, które występują w tekstach Norwida. Badania takie wpisują się w bogatą literaturę przedmiotu dotyczącą obecności drzew kulturze: w religiach, mitologiach, wierzeniach ludowych, obrzędach, architekturze, malarstwie, literaturze i wreszcie w języku. Nikogo przecież nie trzeba przekonywać, jak wiele treści niosą takie nazwy, jak dąb czy wierzba, ale też np. cyprys. Bardzo ciekawe jest w związku z tym przyjrzenie się, które z nazw drzew jakiś twórca wykorzystuje, w jakich kontekstach ich używa, czy i jakie znaczenia metaforyczne i symboliczne im nadaje, czy obraz danego drzewa w jego języku jest zgodny z obrazem znanym z polszczyzny ogólnej itp.

Nie sposób tu choćby pobieżnie opisać wszystkich Norwidowskich kontekstów, tytułem przykładu kilka obserwacji ogólnych oraz ciekawostek. Po pierwsze, drzewa stanowiły dla poety ważny i znaczący element otaczającego go świata - ich nazw używał on znacznie częściej niż chociażby Adam Mickiewicz. Po drugie, stosunkowo rzadko drzewa są po prostu tłem dla postaci czy dziejących się zdarzeń - zwykle przypisywał im Norwid wyraziste wartościowanie i znaczenia. Po trzecie, wielokrotnie zestawiał różne nazwy, zwłaszcza drzew rodzimych, przywołujących skojarzenia z Polską, i obcych charakterystycznych choćby dla Włoch. W wierszu "W albumie" pisał np.: Żeby to zamiast cudnych tych cyprysów /1słoneczności tej, co razi oczy, /1 Colosseum (rudych gniazda lisów!) / Płaczącej brzozy dopatrzyć warkoczy. Z kolei w jednym z listów wyznawał: potrzebuję podróży od cyprysów do świerków - ku szaremu niebu i piaszczystym polom. Niekiedy obok nazwy drzewa pojawia się nazwa innej, w jakiś sposób skontrastowanej rośliny. W utworze "Coś" czytamy: Ani kłopoczmy się... cedr? czy barwinek?/Na grobie urośnie. Cedr jest tu znakiem wielkości zmarłego człowieka, może też trwałości pamięci o nim, barwinek zaś - symbolem zapomnienia.

A skoro już o znaczeniach symbolicznych mowa, to warto przywołać Norwidowskie opisy lauru, zwanego też wawrzynem. Roślina ta - a raczej jej liście i gałęzie oraz splecione z nich wieńce - mają w kulturze europejskiej utrwalone konotacje sławy i zwycięstwa. Przejawia się to także w polszczyźnie: zdobyć laury to przecież m.in. 'zwyciężyć', a samo słowo laureat pochodzi od określenia rośliny. W tym kontekście uderzająca jest duża liczba ironicznych oraz negatywnych Norwidowskich kontekstów z rzeczownikami laur i wawrzyn. Lektura szerszych kontekstów pokazuje, że poeta bardzo często pisał krytycznie o sławie fałszywej, nieopartej na obiektywnych wartościach, o przesadnym zabieganiu o chwałę, a także o pysze, która często towarzyszy uznaniu. Warto pamiętać o uwadze Norwida, który w młodzieńczym wierszu pisał: Oklask? - to echo, a wawrzyn? - to ziele,/Na naszych łąkach piękniejszych jest wiele!

dr hab. Tomasz Korpysz Tekst pochodzi z Tygodnika Idziemy, nr 727 Wasze komentarze: Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy. Autor Treść Nowości Modlitwa do św. Cezarego z Nazjanzu Modlitwa do św. Tarazjusza bł. Maria Adeodata Pisani Modlitwa do bł. Marii Adeodaty Pisani bł. Dominik Lentini Modlitwa do bł. Dominika Lentini Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025 Poprzednia [ Powrót ] Następna