Tautologie, czyli dwa razy (prawie) to samo

Przed tygodniem pisałem o pleonazmach, czyli połączeniach, w których wyraz określający powtarza część znaczenia wyrazu określanego, jest więc znaczeniowo zbędny. Większość tego typu struktur (np. cofnąć się do tyłu czy fakt autentyczny), niestety stosunkowo często pojawiających się w tekstach, uznajemy za błędy językowe. Ich przyczyną zwykle jest przesadne dążenie do precyzji, chęć podkreślenia czegoś, co i tak samo w sobie jest już zrozumiałe i jednoznaczne, wpisane jest bowiem w strukturę wyrazu nadrzędnego. Pleonazmy nie są jedynym typem wyrażeń, w których mamy do czynienia z nadmiarem treści, fachowo nazywanym redundancją semantyczną. Inny rodzaj takich konstrukcji to połączenia współrzędne, w których elementy są bliskoznaczne lub wręcz semantycznie tożsame, czyli tzw. tautologie (z greckiego tauto logos - 'mówiący to samo'). Wydawać by się mogło, że o ile pleonazmy bywają (przynajmniej na pierwszy rzut oka) nieoczywiste i w związku z tym część użytkowników może nie zdawać sobie sprawy z ich niepoprawności, o tyle tautologie w ogóle nie powinny w tekstach występować. Skoro jakieś wyrazy czy wyrażenia niejako powtarzają swoje znacznie, to po co je zestawiać w jednej wypowiedzi (pomijam względy retoryczne czy artystyczne)? A jednak okazuje się, że tautologie są dość częste. Przyczyną jest m.in. to, że w dużej części tautologii obok siebie występuje wyraz zapożyczony, dawny, środowiskowy, fachowy itp. (czyli ogólnie mówiąc - rzadki) oraz jego rodzimy, współczesny, ogólnopolski odpowiednik. Mechanizm błędu jest więc, jak sądzę, dość jasny: nadawca używa jakiegoś wyrazu obcego lub też fachowego czy zaczerpniętego z dawnej polszczyzny i na wszelki wypadek dodaje jego bardziej znany synonim. Niekiedy robi tak po to, by na pewno zostać dobrze zrozumianym przez odbiorcę, często jednak przyczyną jest po prostu niedokładna znajomość takiego wyrazu. Jak unikać tautologii? Najlepiej używać tylko tych wyrazów, których znaczenia i nacechowania jesteśmy pewni. A jak poprawiać takie konstrukcje? Najprościej jest eliminować jeden z członów zestawienia. Na koniec kilka autentycznych wyrażeń zawierających tautologie: rozdział i dystrybucja pomocy rzeczowej, podział i repartycja dóbr, sytuacja gospodarcza i ekonomiczna, ciekawa i interesująca dyskusja, przyjęcie i akceptacja postulatów, adaptacja i pirzystosowanie budynku, restauracja oraz gruntowne odnowienie kościoła. dr Tomasz KorpyszAutor jest językoznawcą, pracownikiem UKSW i UW Tekst pochodzi z Tygodnika Idziemy, 19 września 2010 Wasze komentarze: Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy. Autor Treść Nowości Modlitwa do św. Cezarego z Nazjanzu Modlitwa do św. Tarazjusza bł. Maria Adeodata Pisani Modlitwa do bł. Marii Adeodaty Pisani bł. Dominik Lentini Modlitwa do bł. Dominika Lentini Najbardziej popularne Modlitwa o Cud Tajemnica Szczęścia Modlitwy do św. Rity Litania do św. Józefa Jezu, Ty się tym zajmij - Akt oddania się Jezusowi Godzina Łaski 2025 Poprzednia [ Powrót ] Następna

[ Strona główna ]

Polityka Prywatności | Kontakt - formularz | Kontakt