Otóż według jednego nurtu tejże starożytnej i czcigodnej tradycji, Matka Najświętsza spędziła resztę swego ziemskiego życia w tym samym domu nieznanego z imienia ucznia Pana Jezusa, który udzielił swego mieszkania na Wielki Czwartek. Tam też miał zatrzymywać się Jezus na święta Paschy, gdy przebywał w Jerozolimie. Tam miała się odbyć Ostatnia Wieczerza, w jego domu mieli się schronić Apostołowie po tragedii Wielkiego Piątku; tam miał się im ukazać Jezus po swoim zmartwychwstaniu wieczorem; tam mieli przebywać po Wniebowstąpieniu i tam miało nastąpić Zesłanie Ducha Świętego. Tradycję tę potwierdza również patriarcha Sofroniusz, który sprawował władzę pasterską w Jerozolimie na początku VII w. W słowach zachwycającej ody, poświęconej potędze "Świętego Syjonu" wspomina kamień, na którym miała spocząć przed śmiercią Najświętsza Maryja Panna. Jej czci krzyżowcy poświęcili bazylikę w XII w. Kiedy jednak, na skutek podboju Jerozolimy przez mahometan, popadła ona w ruinę - sanktuarium zostało opuszczone. Stan taki trwał prawie 800 lat, do czasów kiedy cesarz niemiecki Wilhelm II (1898 r.) w czasie zwiedzania miejsc świętych otrzymał ten teren w darze od sułtana Abdul Hamida i podarował go katolikom. Na tym miejscu już w 1900 r. położono kamień węgielny i bardzo szybko zbudowano prze- pięknąbazylikę z białego kamienia. Bazyliką opiekują się ojcowie benedyktyni niemieccy.

Bazylika składa się z potężnej wieży, rotundy o stożkowatym dachu i klasztoru. Całość przypomina wyglądem średniowieczną twierdzę. Absyda, posadzka i boczne kaplice kościoła górnego lub głównego, jak kto woli, ozdobione są wspaniałymi mozaikami o tematyce maryjnej oraz dekoracjami z brązu. Mozaika w absydzie przedstawia Maryję z Dzieciątkiem, mozaika posadzki w prezbiterium i centrum kościoła ukazuje symbole Trójcy Przenajświętszej, znaki zodiaku i miesiące. W krypcie zaś, zbudowanej na planie koncentrycznym widać ołtarz Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny, przed ołtarzem figura Matki Bożej zapadającej w sen z brązowego marmuru, w otoczeniu postaci przedstawiających święte niewiasty ze Starego Testamentu. Należy tu jeszcze wspomnieć, iż drugi nurt starożytnej tradycji umieszcza Matkę Najświętszą spędzającą ostatnie lata swego ziemskiego bytowania w Efezie w Azji Mniejszej, u boku świętego Jana Umiłowanego Ucznia. Tam Jan duszpasterzował po opuszczeniu Jerozolimy, w czasie prześladowań chrześcijan jerozolimskich za króla Heroda Agrypy I, kiedy to okrutny władca kazał ściąć św. Jakuba, jego brata (około r. 43/44). Mówi jednakże ta tradycja również o podobnych okolicznościach odejścia Maryi z tego świata, a więc o zaśnięciu Matki Bożej, o złożeniu do grobu, o pustym grobie i Wniebowzięciu. Na miejscu zaś ciała miały pozostać świeże kwiaty, symbol życia. Domek efeski miał zostać później cudownie przeniesiony do Loreto we Włoszech. No cóż, nie ma się co dziwić, że każdy naród chrześcijański chciał mieć Matkę Najświętszą u siebie. Najlepszym tego dowodem sąliczne sanktuaria Jej poświęcone, rozsiane po całym świecie i liczne wizerunki Maryi wyobrażające Jąjako jedną z córek tego właśnie narodu. Spotykamy więc Maryję jako CzarnąMadonnę, jako Madonnę Bia- łolicą w stroju indiańskim czy w japońskim kirno-* nie, ze skośnymi oczami. Jakkolwiek by jednak przedstawiona była, wszystkim swoim dzieciom czarnym i białym, żółtym i czerwonoskórym, jest jednakowo bliska i pokazuje wciąż niestrudzenie, że jest naszą Matką.